Prazos de 7 días e 3 meses na Lei 2/2023: Guía procesual da canle de denuncias en Galicia

O Réxime Temporal do Artigo 9.2 da Lei 2/2023

Antes da entrada en vigor da Lei 2/2023, moitas empresas mantiñan caixas de suxestións ou correos internos que operaban como auténticos caixóns escuros. Un traballador que comunicaba unha irregularidade contable ou un caso de acoso laboral non recibía xustificante ningún, e a dirección podía manter o expediente paralizado durante meses ou anos sen dar explicación ningunha.

A lexislación vixente rematou con este desamparo impoñendo un procedemento regrado que salvagarda o principio constitucional de seguridade xurídica recollido no artigo 9.3 da Constitución Española e o dereito á tutela xudicial efectiva do artigo 24, evitando calquera situación de indefensión procesual tanto para o informante como para a persoa suxeita a investigación.

Para acadar este equilibrio de garantías, o procedemento divide a vida do expediente en tres fitos temporais esenciais:

• Fase 1: Entrada e xustificante de recepción (Días 1 a 7 naturais): Rexistro de entrada, asignación de código confidencial e envío do xustificante ao informante;
• Fase 2: Instrución e investigación interna (Meses 1 a 3): Recolla de probas documentais, peritaxes informáticas, audiencia da persoa afectada e testemuños baixo reserva;
• Fase 3: Resolución, medidas correctoras e comunicación (Antes de esgotar os 3 meses, ou 6 con prórroga): Comunicación formal das conclusións ao informante e, de ser o caso, remisión do tanto de culpa á Fiscalía ou aos xulgados competentes.

O Prazo dos 7 Días Naturais: Xustificante de Recepción

O artigo 9.2.a) da lei obriga a tramitar o xustificante de recepción da comunicación ao informante no prazo de sete días naturais seguintes á súa recepción, salvo que iso poida comprometer a confidencialidade da comunicación.

Cómputo en Días Naturais vs. Días Hábiles

A diferenza dos procedementos administrativos comúns da Lei 39/2015 (onde os sábados, domingos e festivos se declaran inhábiles), o artigo 9.2 da Lei 2/2023 fixa de maneira expresa días naturais.

Isto significa que o cómputo non se detén durante as fins de semana, nin durante as festas locais do San Froilán en Lugo, o Apóstolo en Santiago ou a Reconquista en Vigo, nin durante o mes de agosto. Se unha alerta entra un venres ás 23:00 horas, o prazo dos 7 días remata inexorablemente o venres seguinte ás 23:00 horas. Sen unha ferramenta automatizada que xere o xustificante de xeito instantáneo, o risco de incorrer en infracción grave é case absoluto.

A Excepción por Risco para a Confidencialidade

A lei prevé unha única causa xustificada para non remitir o xustificante: cando a emisión da notificación poida poñer en perigo a confidencialidade da alerta. Este suposto concorre cando:

• O denunciante utilizou unha conta de correo corporativa accesible polo departamento informático ou por outros compañeiros que poidan interceptar a resposta;
• O denunciante manifestou expressamente na súa queixa que non desexa recibir ningunha confirmación electrónica por temor a represalias no seu ámbito inmediato.

Na plataforma UNOVOX, este problema resólvese tecnoloxicamente: o xustificante queda depositado na caixa de seguridade cifrada da plataforma accesible unicamente co código segredo do informante, sen envío de mensaxes a canles externas vulnerables.

O Prazo dos 3 Meses: Instrución, Investigación e Resposta

O artigo 9.2.c) establece o prazo máximo para dar resposta ás actuacións de investigación en tres meses a contar dende a recepción da comunicación (ou dende a expiración dos 7 días iniciais se non se puido remitir xustificante).

Alcance do Deber de "Dar Resposta"

Moitas direccións empresariais confunden dar resposta con ter rematado todos os preitos xudiciais derivados. A lei esixe que antes do día 90 o Responsable do Sistema teña comunicado ao informante:

• A admisión a trámite e o estado xeral das pescudas levadas a cabo; OU BEN
• O arquivo motivado do expediente por carecer os feitos de fundamento ou non constituír infracción legal; OU BEN
• A finalización da investigación con acreditación dos feitos, informando sobre as medidas correctoras adoptadas ou a decisión de remitir o expediente ao Ministerio Fiscal.

Non é admisible un simple aviso xenérico que sinale "estamos a investigar". A resposta debe ter consistencia material e permitir ao informante verificar que o asunto foi abordado con rigor e seriedade.

A Prórroga Extraordinaria de ata 6 Mesos

O artigo 9.2.c) permite ampliar o prazo de tres meses ata un máximo doutros tres meses adicionais (total 6 meses) en supostos de especial complexidade. Esta ampliación require o cumprimento obrigatorio de tres requisitos:

• Complexidade obxectiva dos feitos: Necesidade de practicar peritaxes contables exhaustivas, investigacións en sedes no estranxeiro ou probas informáticas forenses de gran volume;
• Acordo formal e motivado do Responsable do Sistema: Resolución escrita onde se xustifiquen con detalle as causas do atraso e as dilixencias pendentes;
• Notificación previa ao informante antes de vencer os 3 meses: A prórroga débese comunicar ao informante antes de que expire o día 90 inicial. Unha prórroga acordada fóra de prazo é nula e non evita a infracción administrativa.

Medidas Cautelares de Urxencia nos Primeiros 5 Días

Cando a comunicación denuncia feitos que entrañan un perigo grave e inminente para a saúde laboral, para o medio ambiente das rías galegas ou a seguridade dos consumidores (por exemplo, unha orde de verter residuos tóxicos ao mar ou a manipulación de guindastres nun estaleiro sen revisión técnica), o Responsable non pode agardar 90 días:

• Protocolo de contención inmediata: A dirección debe activar medidas provisionais cautelares nun prazo máximo de 48 a 72 horas (paralización preventiva de tarefas de risco ou inspección ocular urxente);
• Afastamento físico en acoso laboral: Se se denuncia un caso grave de acoso sexual ou mobbing, débese adoptar de inmediato a separación temporal dos postos de traballo sen que iso prexudique a retribución nin a dignidade da vítima;
• Preservación de probas críticas: Selado dixital de discos duros e extracción de copias forenses antes de que o sospeitoso poida alterar ou borrar bases de datos;
• Responsabilidade empresarial por omisión de medidas: A falta de adopción de medidas cautelares urxentes cando se denuncia un risco grave para a integridade física dos traballadores xerará a responsabilidade directa da empresa e recargas de prestacións de Seguridade Social do 30% ao 50% por infracción de normas de prevención de riscos laborais.

Audiencia da Persoa Investigada e Prazos de Descargo (Artigo 21.2)

A instrución debe respectar de xeito estrito a presunción de inocencia e o dereito de defensa da persoa afectada polas imputacións, sen prexudicar a seguridade do informante:

Momento Procesual Oportuno

A notificación dos feitos á persoa investigada non se debe realizar de xeito precipitado no primeiro minuto, senón no momento en que non poña en risco o éxito da recolla de probas (unha vez aseguradas copias de seguridade dos ordenadores ou documentos contables que poderían ser eliminados se se alertase prematuramente o sospeitoso).

Prazo para Presentar Alegacións

O procedemento interno debe conceder á persoa afectada un prazo razoable (recoméndase entre 10 e 15 días hábiles) para:

• Tomar coñecemento dos feitos concretos que se lle atribúen (sempre sen acceso a datos de identificación do denunciante);
• Presentar escrito de alegacións e achegar as probas e documentos de descargo que xulgue convenientes;
• Propoñer a práctica de dilixencias testificais ou documentais complementarias.

O Bloqueo de Datos a 3 Meses baixo o RGPD (Artigo 32)

O artigo 32 da Lei 2/2023 impón unha regra de supresión e bloqueo temporal moi estrita para evitar que as canles se convertan en ficheiros negros de traballadores:

Supresión do Sistema Activo

Os datos persoais contidos na canle deben ser eliminados do sistema activo no prazo máximo de tres meses dende a súa introdución, salvo que a súa conservación sexa necesaria para deixar constancia do cumprimento normativo ou se iniciasen accións xudiciais ou expedientes sancionadores.

Bloqueo no Libro-Rexistro durante 10 Anos

Se a queixa se arquiva ou se deriva a procedemento xudicial, os datos non se destruen ao chou: gárdanse bloqueados e cifrados no Libro-Rexistro confidencial durante dez anos:

• O acceso queda reservado en exclusiva para xuíces, tribunais e o Ministerio Fiscal;
• Prohíbese o uso dos datos para avaliacións laborais, promocións ou prexuízos profesionais;
• Transcorridos os 10 anos, procédese á destrución criptográfica definitiva dos arquivos.

Suspensión e Interrupción da Prescrición Laboral (Artigo 18.2)

No dereito laboral ordinario, o artigo 60 do Estatuto dos Traballadores establece que as faltas moi graves dos empregados prescriben aos 60 días dende que a empresa tivo coñecemento e, en todo caso, aos 6 meses de se cometeren. Unha investigación complexa de 3 meses corría o risco de provocar a prescrición da falta.

O artigo 18.2 da Lei 2/2023 solucionou este problema: a presentación da denuncia na canle interna suspende ou interrompe os prazos de prescrición das faltas laborais ata que finalice formalmente a investigación interna, garantindo que a empresa poida sancionar os culpables sen risco de prescrición sobrevida.

Doutrina do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG)

A Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) ten sentado unha liña xurisprudencial clara sobre a validez dos despedimentos fundamentados en pescudas corporativas:

• Garantía de procedemento previo: Calquera sanción de despedimento baseada nunha queixa interna require que a empresa acredite que o traballador foi escoitado e que tivo oportunidade de contradicir os feitos antes de se adoptar a sanción disciplinaria;
• Invalidez de investigacións clandestinas abusivas: As pescudas que vulneren a intimidade ou o segredo das comunicacións sen protocolo previo son declaradas ilícitas con nulidade radical do despedimento;
• Eficacia do selado temporal: Os informes de trazabilidade eIDAS son recoñecidos polo TSXG como proba plena da data e integridade dos documentos achegados no xuízo laboral.

O Silencio Corporativo e a Apertura da Vía Externa (Artigo 16)

Incumprir os prazos de 7 días ou 3 meses ten consecuencias procesuais directas: o silencio da empresa legitima o informante para acudir de inmediato ás canles externas públicas (A.A.I., Consello de Contas de Galicia, Fiscalía ou prensa):

• O informante mantén a protección íntegra contra o despedimento;
• A empresa perde o control interno do caso e enfróntase a unha investigación pública;
• A atenuante penal de cumprimento da persoa xurídica (artigo 31 bis do Código Penal) queda invalidada ante o xuíz de instrución.

A Xestión do Conflito de Interese do Instrutor nos Primeiros 7 Días

Un dos maiores riscos procesuais nos primeiros momentos da tramitación prodúcese cando a denuncia se dirixe contra o propio Responsable do Sistema ou contra un alto cargo da compañía con quen este mantén lazos directos de subordinación xerárquica:

• Deber de inhibición en 48 horas: O procedemento interno debe obrigar o instrutor a declarar formalmente a existencia de conflito de interese nun prazo improrrogable de corenta e oito horas dende a entrada da comunicación;
• Traspaso inmediato ao Responsable Suplente: A xestión do expediente pasa de maneira automática ao instrutor substituto designado previamente no acordo do Consello de Administración, garantindo que o xustificante de recepción se emita dentro do prazo improrrogable dos 7 días naturais;
• Bloqueo técnico de permisos na plataforma UNOVOX: O sistema revoga de xeito instantáneo calquera permiso de lectura ou descarga de arquivos ao directivo investigado, impedindo calquera alteración de rexistros ou filtración da identidade da persoa informante.

Trazabilidade Forense e Selado de Tempo eIDAS

Para demostrar ante a xustiza que o xustificante se remitiu en prazo e que as probas non foron alteradas, a plataforma UNOVOX incorpora selado temporal cualificado segundo o Regulamento (UE) 910/2014 (eIDAS):

• Cada comunicación e dilixencia recibe unha marca de tempo criptográfica certificada por autoridade de confianza;
• O rexistro de auditoría (audit log) é inmutable e proba a data e hora exacta da xestión;
• O informe goza de presunción xudicial de veracidade en toda a Unión Europea.

Réxime de Multas por Incumprimento dos Prazos

O artigo 63.2 da Lei 2/2023 tipifica como infracción grave o incumprimento do deber de remitir o xustificante en 7 días ou de dar resposta no prazo máximo de 3 meses:

Cadro de Multas da A.A.I.:

• Para Persoas Xurídicas: Multas de 30.001 a 100.000 euros;
• Para Persoas Físicas Responsables: Multas de 10.001 a 30.000 euros.

Se a demora obedece a un intento deliberado de encubrir o delito ou de preparar represalias contra o denunciante, a infracción cualifícase como moi grave, con multas de ata 1.000.000 de euros.

Cronograma de Instrución en 90 Días

Recoméndase a todas as empresas galegas seguir este calendario de tramitación:

• Días 1 a 3: Entrada, xeración do token anónimo, inscrición no libro e emisión do xustificante eIDAS;
• Días 4 a 10: Análise de competencia e admisión a trámite polo Responsable do Sistema;
• Días 11 a 40: Probas documentais, peritaxes forenses e revisión de contas;
• Días 41 a 60: Audiencia da persoa afectada (preservando o anonimato do informante) e testemuñas;
• Días 61 a 75: Informe provisional de conclusións e valoración xurídica;
• Días 76 a 85: Informe definitivo e determinación de medidas correctoras ou disciplinares;
• Antes do Día 90: Notificación da resolución motivada ao informante a través da bústia segura.

Preguntas Frecuentes sobre os Prazos da Canle (FAQ)

Os 7 días para o xustificante son hábiles ou naturais?

Son días naturais. Cómputanse os fins de semana e os días festivos sen excepción ningunha.

Pódese prorrogar o prazo de 3 meses en Galicia?

Si. O artigo 9.2.c) permite amplialo ata un máximo de 3 meses máis (total 6 meses) por motivos de especial complexidade debidamente raoados e notificados ao informante antes do día 90.

Que ocorre se a empresa non responde en 3 meses e o informante vai ao Valedor do Pobo ou á Fiscalía?

O informante actúa ao abeiro da lei. A empresa non pode adoptar medidas disciplinarias contra el e enfróntase a multas de ata 100.000 € por infracción grave.

Nunha queixa anónima como se cumpre o prazo de 7 días?

A través da bústia cifrada da plataforma UNOVOX. O sistema deposita o xustificante con selo temporal no ambiente seguro do informante, accesible mediante o seu código token privado.

Débense comunicar ao informante as sancións concretas impostas ao infractor?

Infórmase de que se adoptaron medidas correctoras e sancións disciplinares. O detalle específico pode quedar limitado polo RGPD para protexer datos persoais da persoa afectada.

Se unha alerta é claramente infundada hai que agardar 3 meses para arquivala?

Non. Pódese arquivar de xeito temperán (recoméndase en menos de 10 días hábiles), notificando a resolución motivada ao informante.

Que pasa se o Responsable da Canle está de vacacións durante os 7 días?

A empresa debe designar previamente un suplente. As vacacións ou baixas médicas non suspenden os prazos legais da Lei 2/2023.

Como alerta UNOVOX do risco de vencemento dos prazos?

UNOVOX dispón dun sistema de alertas e semáforos automáticos que avisan o Responsable ao día 3, día 60 e día 75 para evitar calquera atraso involuntario.

Que autoridade vixía os prazos das empresas en Galicia?

A Autoridade Independente de Protección do Informante (A.A.I.) no sector privado e o Consello de Contas de Galicia no sector público autonómico e local.

A prórroga de 6 meses pode aplicarse ao xustificante inicial de 7 días?

Non. O prazo de 7 días naturais para emitir o xustificante de recepción é taxativo e improrrogable.