AIPIren Zehapenak eta 2/2023 Legea Euskadin: 1.000.000 €-ra arteko Isunak, Kontratatzeko Debekua eta Kaleratzeen Erabateko Baliogabetasuna 2/2023 Legearekin

2/2023 Legearen Arau-Esparrua Euskadin eta AIPIren Ikuskaritza Gaitasunak

(EB) 2019/1937 Zuzentarauaren transposizioak 2/2023 Legearen bidez, otsailaren 20koa, arau-hausteei buruz jakinarazten duten pertsonen babesa eta ustelkeriaren aurkako borroka arautzen duena, eraldaketa sakona eta atzeraezina ekarri du lan-zuzenbidean, administrazio-zuzenbide zigortzailean eta enpresen gobernantzan Euskadin. Euskal industriaren sare trinkoan —makina-erremintatik, automobilgintzatik, aeronautikatik eta energitik hasi eta kooperatiba-ehundura osoraino— legezko betebehar zorrotza ezarri da: 50 langile edo gehiago dituzten enpresa guztiek Barne Informazio Sistema operatibo, independente eta seguru bat izan behar dute nahitaez. Arau honek ez du baztertzen inolako sektorerik, eta zuzenean eragiten die enpresa pribatuei, fundazioei eta partzuergo publikoei.

Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), arau honek Informatzailea Babesteko Agintaritza Independentearen (AIPI) ikuskaritza-jarduerarekin batera dihardu, eta Eusko Jaurlaritzarekin, hiru foru-aldundiekin (Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba) eta euskal udalekin kontratazio publikoan parte hartzen duten enpresei ezartzen zaizkien gardentasun-baldintza gorenak biltzen ditu. Betebehar horiek betetzeko, ezinbestekoa da formalki auditaturiko eta ziurtaturiko salaketa-kanala abian jartzea. Sistema honek bermatzen du edozein arau-hauste edo delitu ekonomiko garaiz detektatzea enpresaren barruan.

2/2023 Legearen 4. artikuluak argi eta garbi zehazten du Barne Informazio Sistemak informatzailearen eta jakinarazpenean aipatutako edozein hirugarrenen nortasunaren konfidentzialtasun absolutua bermatu behar duela. Gainera, sistemak jakinarazpenak modu guztiz anonimoan aurkeztea ahalbidetu behar du, ohiko prozedura administratiboek bete ezin duten baldintza teknikoa izanik. Konfidentzialtasun hori ez da borondatezko konpromiso bat, baizik eta legezko betebehar zorrotza, eta hausteak zehapen oso larriak dakartza.

Sistemaren kudeaketa administrazio-organoak izendatutako pertsona fisiko edo organo kolegiatu baten esku egon behar da, autonomia funtzional osoarekin eta inolako gatazka operatiborik gabe. Enpresek beren egoera azter dezakete gure atalean: nor dagoen behartuta 2/2023 Legearen arabera. Kudeatzaileak ezin du zuzendaritza exekutiboaren agindurik jaso salaketak nola bideratu erabakitzeko orduan.

Euskal Autonomia Erkidegoko justizia-auzitegiek berretsi dute independentzia hori ez dela formala soilik, baizik eta errealitate praktikoan gauzatu behar dela: ikerketa-txostenak ezin dira aurretiaz zuzendaritzara bidali, ezta bertako kideen iritzien arabera aldatu ere, horrek zigor-erantzukizun pertsonala ekarriko bailuke.

Horrez gain, salaketa-kanalak aukera eman behar du ahozko zein idatzizko komunikazioak jasotzeko, eta bilerak aurrez aurre eskatzeko eskubidea bermatu behar dio informatzaileari 7 eguneko epean, bere nortasuna une oro babestuz.

Artikuluaren Zehapen Erregimena: 1.000.000 €-ra arteko Isunak eta Zuzendarien Ondare Erantzukizuna

2/2023 Legearen IX. Tituluak zehapen-erregimen gogor bat ezartzen du, arau-hausteak hiru mailatan banatuz: arinak, larriak eta oso larriak. Erregimen honen helburua da enpresek ez-betetzearen kostu-onura kalkulurik egin ez dezaten, zigor ekonomikoak eta administratiboak oso gogorrak baitira.

Arauaren 63.1 artikuluaren arabera, arau-hauste oso larritzat jotzen dira honako hauek:

• Legeak agindutako konfidentzialtasun- eta anonimotasun-bermeak urratzea, edo informatzailearen nortasuna baimenik gabeko pertsonei ezagutzera ematea;
• Informatzaileen, haien laguntzaileen edo haien hurbileko lan- eta familia-ingurunearen aurkako edozein errepresalia hartzea (kaleratzeak, zigorrak, mehatxuak);
• Legez ezarritako epeetan Barne Informazio Sistema operatiborik ez izatea;
• Jakinarazpenak aurkeztea mugatzea, oztopatzea edo eragoztea;
• Sistemaren arduradunek sekretu profesionalaren betebeharra haustea edo ikerketa-fitxategiak zabaltzea.

Isunei dagokienez, 65.1.a) artikuluak ezartzen du pertsona juridikoek egindako arau-hauste oso larriek 600.001 eurotik 1.000.000 eurora arteko isuna ekarriko dutela. Pertsona fisiko arduradunei dagokienez —errepresaliak agindu edo gauzatu dituzten administratzaileak, zuzendari nagusiak edo giza baliabideen arduradunak barne—, isunak 30.001 eta 300.000 euro artekoak dira, norberaren ondarearen gain eroriz zuzenean. Hori saihesteko, erakundeek kasuak kudeatzeko software espezializatua erabili behar dute.

Arau-hauste larriek 600.000 eurora arteko isunak dakartzate enpresentzat (eta 30.000 euroraino pertsona fisikoentzat), eta arinek 100.000 euroraino. Horrek compliance protokoloak lehentasun goren bihurtzen ditu enpresetan, arrisku ekonomikoa jasanezina baita edozein balantzetan.

Zehapen Gehigarriak: Eusko Jaurlaritzarekin Kontratatzeko Debekua eta Dirulaguntzen Galera

Zehapen ekonomiko zuzenez gain, 2/2023 Legearen 65.2 artikuluak eta Sektore Publikoko Kontratuen 9/2017 Legeak zehapen gehigarri suntsitzaileak ezartzen dituzte arau-hausleentzat:

1. Sektore publikoarekin kontratatzeko debekua 3 urtera arte: Arau-hauste oso larriagatik zigortutako enpresak ezin izango du Eusko Jaurlaritzak, SPRIk, foru-aldundiek, udalek edo Osakidetzak lizitatutako lehiaketetan parte hartu, eta indarrean dauden kontratuak bertan behera geratuko dira;
2. Dirulaguntza publikoak eta zerga-onurak jasotzeko eskubidea galtzea 4 urtera arte: Euskal Autonomia Erkidegoko finantzaketa-lerroetatik, I+G laguntzetatik (Hazitek, Elkartek) eta NextGenerationEU funtsetatik erabat kanpo geratzea;
3. Ebatzitako zigorra EHAAn eta BOEn argitaratzea: Enpresaren eta zigortutako zuzendarien izenak aldizkari ofizialetan argitaratuko dira, ospe korporatiboa suntsituz eta finantza-erakundeen aurrean arrisku-maila gorenera igaroz.

Neurri gehigarri hauek enpresaren merkatu-bideragarritasuna zuzenean kolpatzen dute, eta barne-kanala legez hornitzera behartzen dute administrazio-kontseiluak.

Errepresalien Aurkako Babesa eta Kaleratzeen Erabateko Baliogabetasuna EAEko Auzitegi Nagusiaren Doktrinan (38. Art.)

2/2023 Legearen 38. artikuluak errepresalia guztiak debekatzen ditu espresuki, bere bigarren atalean adieraziz "informatzailearen aurkako errepresalia diren edo hori eragiten duten egintzak erabat baliogabeak izango direla eta ez dutela inolako ondoriorik sortuko".

Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko (EAEAN) Lan Arloko Salaren eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko lan-arloko epaitegien praktika judizialean, erabateko baliogabetasun honek ohiko lan-kalte-ordainen aplikazioa baztertzen du:

• Kaleratze Bidegabea Ezinezkoa Izatea: Enpresak ezin du kaleratzea bidegabetzat jo eta 33 eguneko kalte-ordaina ordainduz auzia itxi. Oinarrizko eskubideen urraketa denez, kaleratzea erabat baliogabea (nulo) deklaratzen da Langileen Estatutuaren 53.4 eta 55.5 artikuluen eta Lan Jurisdikzioa Arautzen duen Legearen (LJAL) 108. artikuluaren arabera;
• Berehalako Berriz Hartzea (Readmisión Inmediata): Enpresak langilea bere jatorrizko lanpostuan berriz onartzera behartuta dago, aurreko baldintza, ordutegi eta ordainsari berdinekin;
• Tramitazio-Soldata Guztiak Ordaintzea: Kaleratze-datatik berriz onartu arte sortutako soldata guztiak osorik ordaindu behar dizkio enpresak langileari;
• Kalte Moralengatiko Kalte-ordain Gehigarria: EAEANk jurisprudentzia sendoa du oinarrizko eskubideen urraketagatik aparteko kalte-ordainak ezartzeko, LISOSeko zigorrak oinarritzat hartuta, normalean 15.000 € eta 120.000 € arteko zenbatekoak ezarriz.

Babes hori aplikatzen zaie baita lan-baldintzen edozein aldaketa kaltegarriri edo lanpostuan bakartzeari ere. Xehetasun guztiak ikus ditzakezu gure anonimotasunaren eta babesaren gidan.

Euskal Kooperatiben Berezitasunak: Mondragon Taldea eta Bazkide Langileen Babesa 2/2023 Legean

Euskal Autonomia Erkidegoko egitura sozioekonomikoan pisu erabakigarria dute kooperatiba-erakundeek, bereziki Euskadiko Kooperatiben 11/2019 Legearen pean eratutako lan-elkartuko kooperatibek eta Mondragon Korporazioaren inguruko sare industrial zabalak. Kooperatiba hauetan lan-harremana ez da besteren konturako lan-kontratu arrunt bat, baizik eta bazkidetza-harreman berezi bat. Hala ere, 2/2023 Legeak berariaz ezartzen du bere aplikazio-eremua bazkide langileei ere hedatzen zaiela.

Kooperatiben Artezkaritza Kontseiluak ezin du kooperatiba-bazkide baten aurkako diziplina-espedienterik ireki, ezta bazkide izaera galtzeko prozedurarik hasi ere, baldin eta bazkide horrek kooperatibaren kudeaketan antzemandako irregulartasunen berri eman badu salaketa-kanalaren bidez. 2/2023 Legeak emandako babesa nagusitzen zaie kooperatiben barne-estatutuei.

Horrez gain, kooperatiben salaketa-kanalak independentzia osoa bermatu behar du Artezkaritza Kontseiluko kideekiko, Zaintza Batzordearekiko eta Zuzendaritza Orokorrekiko. Informazioa ezin da kooperatibako ohiko batzarretan partekatu ikerketa amaitu arte, eta ikertzaileek ezkutuan gorde behar dute informatzailearen nortasuna, baita kooperatibako organo gorenen aurrean ere.

Kooperatiben Batzorde Sozialak eta langileen ordezkariek aldez aurretik ezagutu behar dute salaketa-sistemaren araudia, baina ezin dute ikerketa zehatzetara sarbiderik izan. Horrek kooperatiba-sektorean software independente bat edukitzea ezinbesteko baldintza bihurtzen du.

Euskadiko Lan Ikuskaritzaren Jarduera eta Oinarrizko Eskubideen Babesa (Eusko Jaurlaritza)

Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailaren menpeko Euskadiko Lan Ikuskaritzak paper aktiboa betetzen du enpresetan oinarrizko eskubideen errespetua zaintzeko orduan. 2/2023 Legea indarrean sartu zenetik, Lan Ikuskaritzak lankidetza estua ezarri du AIPIrekin eta estatuko agintariekin, lantokietan errepresaliak galarazteko ikuskaritza-kanpaina bereziak bultzatuz.

Ikuskatzaileek lantokiak bisitatzen dituztenean, honako alderdi hauek egiaztatzen dituzte modu sistematikoan:

• Enpresak salaketa-kanal operatibo bat ote duen indarrean eta 50 langile baino gehiagoko lantoki guztietan erabilgarri dagoen;
• Langileen legezko ordezkariei aldez aurretik kontsulta egin zaien eta prozeduraren berri eman zaien;
• Salaketa jarri duten langileen lan-baldintzak ez ote diren aldatu (soldata-jaitsierak, txanda-aldaketak, lanpostu-bakartzea);
• Enpresak anonimotasuna benetan bermatzen duen sistema tekniko egokia duen ala posta elektroniko arriskutsua erabiltzen duen.

Lan Ikuskaritzak arau-hauste oso larritzat jotzen du ikerketan laguntzarik ez ematea edo informatzaileen aurkako jazarpen-zantzuak agertzea, eta LISOSen bidezko zigor ekonomiko gogorrak proposa ditzake AIPIri.

Adimen Artifizialaren Legea (AI Act) eta Salaketa Sistemak Euskal Industrian

Euskadiko industria aurreratuak adimen artifizialeko (AA) algoritmoak txertatu ditu fabrikazio-prozesuetan, logistikan eta kalitate-kontrolean. Europar Batasuneko Adimen Artifizialaren Legeak (AI Act) arrisku handiko AA sistemen erabilerari buruzko betebehar zorrotzak ezartzen ditu. Testuinguru horretan, salaketa-kanalak funtsezko tresna bihurtu dira algoritmoen akatsak, diskriminazio etikoak edo segurtasun-hausteak jakinarazteko.

Ingeniariek, programatzaileek eta teknikariek legezko babesa dute enpresan erabiltzen diren algoritmoek langileen oinarrizko eskubideak urratzen dituztela salatzen dutenean. Salaketa-kanalaren bidez, enpresek arrisku teknologikoak barnean konpon ditzakete kanpoko zigor administratiboak jaso aurretik.

Hala ere, salaketa-sistemak berak ezin du erabili kontrolatu gabeko adimen artifizialik informatzaileen nortasuna profilatzeko edo haien mezuak aztertzeko. Datuak Babesteko Europako Batzordeak (EDPB) debekatu egiten du salaketa-kanaletan erabiltzaileen portaera monitorizatzen duten AA tresnak erabiltzea baimenik gabe.

UNOVOXek arkitektura segurua eskaintzen du, non datuak zifratuta dauden eta AA tresnak ikerketaren laguntzaile gisa soilik jarduten duten, inoiz ez informatzailearen nortasuna desanonimizatzeko.

Frogaren Karga Alderantzikatzea Euskadiko Lan Epaitegietan

2/2023 Legearen 38.3 artikuluak ezartzen duen frogaren karga alderantzikatzea arau prozesal erabakigarria da: langile batek kaltea jasan duela eta aurretik salaketa bat jarri zuela frogatzen badu, legez presuntzioa ezartzen da neurria errepresalia izan zela.

Ondorioz, enpresa demandatuari dagokio epaitegian frogatzea kaleratzea edo zigorra arrazoi objektibo, proportzionatu eta salaketatik guztiz kanpokoetan oinarritu zela.

Euskal epaitegiek bi baldintza zorrotz eskatzen dituzte batera:

1. Diziplina-arrazoien aldez aurreko dokumentazioa: Enpresak salaketa aurkeztu aurretiko datarekin frogatu behar du langilearen hutsegitea edo errendimendu-jaitsiera;
2. Erabaki-zirkuituen isolamendu osoa: Zigorra edo kaleratzea erabaki zuten zuzendariek informatzailearen nortasuna eta salaketaren edukia ezagutzen ez zutela frogatu behar du enpresak.

Enpresak posta elektroniko arrunta edo partekatutako fitxategiak erabiltzen baditu, froga hau ematea ezinezkoa da. Bakarrik sistema ziurtatu batek bermatzen du isolamendu teknikoa epaiketan aurkezteko. Egiaztatu gure ezaugarriak hemen: kasuak kudeatzeko softwarea.

AIPIren Irizpide Teknikoak: Zergatik Posta Elektronikoa Legez Kanpokoa Den

Enpresa askok posta elektronikoko helbide arrunt bat ireki zuten (adibidez salaketak@enpresa.eus), legea betetzen zutela pentsatuz. AIPIk eta Datuak Babesteko Espainiako Agentziak (AEPD) argi utzi dute praktika horrek legea urratzen duela:

• IP Helbideen eta Metadatuen Erregistro Saihestezina: Posta mezu orok bidaltzailearen IP helbidea eta sareko datuak gordetzen ditu goiburuan, benetako anonimotasuna ezinezko bihurtuz;
• Sistemako Administratzaileen Sarbide Osoa: Informatikako teknikariek postontzi guztietarako sarbidea dute, konfidentzialtasun zorrotza hautsiz;
• Elkarrizketa Anonimorik Eza: Mezu arrunt bidez ezin da komunikazio seguru eta anonimorik mantendu informatzailearekin datu pertsonalik eskatu gabe;
• Data-zigilu Aldaezinik Eza: Mezuak zerbitzarietan ezabatu edo aldatu daitezke aztarnarik utzi gabe, 26. artikuluko erregistro-liburuaren betebeharra urratuz.

Bide legal bakarra software espezializatu bat erabiltzea da, muturretik muturrerako zifraketarekin (AES-256) eta zerbitzari europarretan gordetako datuekin. Ikusi gure segurtasun-arkitektura: segurtasuna eta pribatutasuna.

Konparazio Taula: Ohiko Kudeaketa vs. UNOVOX Plataforma Ziurtatua

Hurrengo taulak modu argian erakusten ditu metodo tradizionalen eta plataforma ziurtatu baten arteko ezberdintasunak:

Argi dago software espezializaturik ez izateak enpresa arrisku legal eta ekonomiko jasanezinean jartzen duela. Ikusi gure aukerak hemen: enpresentzako prezioak eta planak.

Legezko Epeen Kudeaketa: 7 Eguneko Jaso-Agiria eta 3 Hilabeteko Ikerketa

2/2023 Legearen 9. artikuluak ezarritako epeak zehatzak dira eta AIPIren ikuskaritzetan lehentasunez aztertzen dira:

1. Gehienez 7 egun naturaleko jaso-agiria: Salaketa jasotzen den unetik bertatik hasten da zenbatzen, asteburuak eta jaiegunak barne. Jaso-agiriak jarraipen-kode seguru bat izan behar du;
2. Ikerketak burutzeko eta erantzuteko 3 hilabeteko gehienezko epea: Sistemaren arduradunak hiru hilabete ditu ikerketak egin eta informatzaileari hartutako erabakiak jakinarazteko;
3. Aparteko beste 3 hilabeteko luzapena: Konplexutasun bereziko kasuetan bakarrik onartzen da, behar bezala arrazoituta lehenengo 3 hilabeteak igaro aurretik.

Epe hauek ez betetzea arau-hauste larritzat jotzen da. Informazio gehiago hemen: legezko epeen gida.

Betebeharren Dekalogoa 10 Urrats Euskadiko Enpresa eta Kooperatibentzat

Zure enpresa zigorretatik eta lan-arloko kaleratze baliogabeetatik babesteko, jarraitu dekalogo hau:

Lortu informazio gehiago gure adituekin bilera bat hitzartuz hemen: eskatu demostrazio pertsonalizatua edo ikusi gure baliabideak enpresa pribatuen sektorerako.

Euskal Enpresa Txiki eta Ertainen (ETE) Erronkak eta 50 Langileen Muga Zuzenbidean

Euskal enpresa-sarean tamaina ertaineko eta txikiko enpresek (ETEek) osatzen dute enpleguaren zati nagusia. Askotan uste da 2/2023 Legea korporazio handiei edo multinazionalei soilik aplikatzen zaiela, baina hori akats juridiko larria da. Legeak oso argi ezartzen du 50 langileko muga zenbatzeko modua: aldi baterako kontratudunak, lanaldi partzialeko langileak eta azken urtean enpresan aritutako aldi baterako laneko enpresetako (ETT) langileak ere kontuan hartu behar dira.

Ondorioz, 40 langile finko eta 15 aldi baterako langile dituen euskal enpresa batek legezko betebeharra du Barne Informazio Sistema ezartzeko. Betebehar hori ez betetzeak AIPIren zigor oso larriak ekartzen ditu, eta enpresak ezin du argudiatu tamaina txikia duelako ez zekiela legea bete behar zuenik. Zuzenbidean ezjakintasunak ez du araua betetzetik salbuesten.

Gainera, finantza-zerbitzuen, kreditu-kooperatiben edo ingurumen-arrisku handiko jardueretan diharduten enpresek salaketa-kanala eduki behar dute langile kopurua edozein dela ere, baita 10 langile baino gutxiago izan arren. Horregatik, euskal enpresek beren plantillaren egitura zehatza auditatu behar dute aldizka.

ISO 37002 Araua eta Hornidura-Katearen Gardentasuna Euskal Industrian

Euskal industriaren esportazio-gaitasuna eta nazioarteko ospea mantentzeko, ISO 37002 nazioarteko araua (Salaketak kudeatzeko sistemen jarraibideak) erreferentzia nagusi bihurtu da. Automobilgintzako fabrikatzaile nagusiek (OEMek), energia-enpresek eta trenbide-sektoreko hornitzaileek beren balio-kateko hornitzaile guztiei eskatzen diete salaketa-sistema sendoak eta auditagarriak izatea.

Plataforma profesional bat edukitzeak ez du soilik AIPIren zigorrak saihesten; enpresaren balio komertziala eta ESG (Ingurumena, Gizartea eta Gobernantza) kalifikazioa babesten ditu. Hornitzaile batek salaketa-kanal fidagarririk ez badu, nazioarteko kontratuetatik kanpo geratzeko arrisku bizia du, Europako bezeroek gardentasun handiena eskatzen baitute hornidura-kate osoan.

UNOVOXek ISO 37002 eta ISO 27001 arauen eskakizun guztiak betetzen dituen azpiegitura eskaintzen du, auditoria-txosten ofizialak eta datuen osotasuna bermatuz lehen egunetik.

Euskal Finantza eta Kreditu Erakundeen Betebehar Bereziak (Kutxabank, Laboral Kutxa eta Aseguruak)

Euskal Autonomia Erkidegoko finantza-sektoreak —banku-erakundeak, kreditu-kooperatibak, inbertsio-sozietateak eta aseguru-etxeak— araubide zorrotzagoa du 2/2023 Legearen arabera. Erakunde hauek Barne Informazio Sistema ezarri behar dute beren langile-kopurua edozein dela ere, 50 langileko muga orokorra aplikatu gabe. Horrek esan nahi du 5 langileko finantza-aholkularitza agentzia batek ere kanal operatibo bat izan behar duela.

Kapital-zuriketaren eta terrorismoaren finantzaketaren aurkako legediarekin (SEPBLAC) batera, salaketa-kanalak babes integrala eman behar die finantza-irregulartasunak, merkatu-manipulazioak edo bezeroen fondoen bidegabeko erabilera salatzen duten profesionalei. Erakunde hauek ikuskaritza bikoitza dute: AIPIren zehapen-erregimena eta Espainiako Bankuaren zein CNMVren diziplina-boterea.

Finantza-erakundeetako informatzaileek sarritan informazio oso sentikorra kudeatzen dute. Hori dela eta, sistemak enkriptatze-maila gorena bermatu behar du, fitxategi erantsiak ezabatu ezin diren hash kriptografikoekin babestuz eta ikerketa-txostenak auditoretza independente baten bidez soilik argitara emanez.