Štó dyrbi po Zakonju wo škitej pokazowarjow interne přizjewjenske městno zarjadować?

Zakonski podkład: Nastawanje a zaměr Zakonja wo škitej pokazowarjow

Zakon wo škitej pokazowarjow woprawdźi w Němskej směrnicu Europskeje unije (EU) 2019/1937, kotraž měješe so hižo do kónca lěta 2021 do narodneho prawa přenjesć. Přez ćežke politiske jednanja w dojednanskim wuběrku mjez Zwjazkowym sejmom a Zwjazkowej radu nastachu podlěšene wotwłóčenja, doniž zakon dnja 2. julija 2023 kónčnje na móc nestupi. Přechodne lěta a terminy su nětko za wšě kategorije předewzaćow a zjawnych institucijow dospołnje spadnyli.

Sakski a zwjazkowy legislator stej ze zakonom wutworiłoj škitny wobłuk, kotryž wjele dale saha hač minimalne standardy europskeho prawa. Po § 2 HinSchG njepodpadaja pod škit jenož přestupjenja přećiwo europskim předpisam, ale wšě woprawdźite chłostanske činy po němskim chłostanskim zakoniku (StGB), kaž tež porjadniske přestupjenja, jeli słuža k škitej žiwjenja, ćěła, strowoty abo k škitej prawow dźěłaćerjow. To wobjima porjadki dźěłoweho časa, předpisy k škitnej technice na dźěłanišću, zakaz diskriminacije po AGG a škit datow po europskej bazowej datowej škitnej postaji (DSGVO).

Za hospodarstwo a komunalne zarjadnistwo w Hornjej Łužicy woznamjenja to zretelny wotmołw: Interne přizjewjenske městno njeje jenož formalny formular na intranu. Wone je centralny instrument prawiskeho rjadowanja rizika, kotryž dyrbi zaručić bjezwuwzatnu dowěrliwosć, prawowěrnosć a bjezporočny mechanizm za sćěhowace naprawy.

Wšitkowna hranična hódnota 50 dźěłaćerjow po § 12 HinSchG

Základna zakonska definicija winowatosće so po § 12 Abs. 2 HinSchG wusměrja na ličbu wosobow, kotrež so w předewzaćy woprawdźe zaměstnjeja. Hospodarske jednotki z prawidłownje znajmjeńša 50 dźěłaćerjemi maja bjezpodmiencnu winowatosć, tajke městno za přizjewjenja zarjadować a wobchować.

Štó płaći jako dźěłaćer po zakonskej definiciji (§ 3 Abs. 8 HinSchG)?

Zakon wužije šěroki statut dźěłaćerja, kotryž njedowoli žanoho wuběhliwosće přez wužiwanje njeprawidłownych dźěłowych zrěčenjow. Wotpowědujo § 3 Abs. 8 HinSchG liča k wobłukej zaměstnjenych:

• Dźěłaćerki a dźěłaćerjo w połnym dźěłowym času kaž tež wuskubłacy so na powołanje (wučobnicy, dualni studenća a staženća);
• Wosoby z dźělnočasnymi zrěčenjemi, bjez wotwisnosće wot konkretneje ličby tydźenskich hodźinow;
• Geringfügig beschäftigte (tak mjenowani minijobberjo po § 8 SGB IV), kotřiž so cyłownje jako połna głowa z ličbu wotjědu;
• Dźěłaćerjam podobne wosoby po § 12a TVG, kotrež su hospodarsce wotwisne wot jeničkeho naručnika;
• Domačni dźěłaćerjo a swobodni sobudźěłaćerjo, jeli su do operatiwneje organizacije předewzaća zamazani.

Tu płaći tak mjenowane prawidło hłowow: Časowy podźěl so njekalkuluje přez FTE (Full-Time Equivalent). Sobudźěłaćerka z dźesać hodźinami tydźensce liči runje tak jako jedyn dźěłaćer kaž inženjer z 40 hodźinami. Předewzaće w Kamjencu abo Wojerecach, kotrež ma 38 połnočasnych zaměstnjenych a 14 minijobberjow, docpěje ličbu 52 hłowow. Tuž je winowatosć k zhotowjenju přizjewjenskeho městna bjezpřechodnje nastupiła.

Požčowani dźěłaćerjo po § 14 AÜG

Wosebity wobkedźbowny punkt w praksy je zarachowanje požčowanych dźěłaćerjow (Leiharbeitnehmer). Po prawniskim rozsudźenju Zwjazkoweho dźěłoweho sudnistwa (BAG) a analogiskim nałožowanju § 14 Abs. 2 Zakonja wo požčowanju dźěłaćerjow (AÜG) dyrbja so zapohatobnicy, kotřiž w předewzaćy słužbu wukonjeja a tam dlěje hač šěsć měsacow wostanu abo regularne městno wobsadźa, do wobličenja hłowow přizamknyć. Ignorowanje požčowanych dźěłaćerjow wudrjehi k wobłudźenju, zo so předewzaće pod 50 hłowami widźi, hačrunjež woprawdźita operatiwna moc cyłu normu překroči.

Prawidło „regularnje“: Sezonowe kłabukanja w łužiskim hospodarstwje

Formulacija „regularnje znajmjeńša 50 dźěłaćerjow“ žada sej retrospektiwny a prospektiwny pohlad. Rozsudźaca njeje situacija na jednym jeničkim dnju w lěće, ale woprawdźity prědny stav w běhu cyłych dwanaće měsacow.

Pohladajmy na přikład: Turistiski zawod w Łužiskej jězorinje abo zhotowjer lěsnych mašinow operuje w zymje z 35 stałymi sobudźěłaćerjemi, zaměstnja pak wot nalěća do nazymy 25 přidatnych sezonowych dźěłaćerjow. Dokelž wjetšinu lěta wobchadźeja z 60 wosobami, płaći norma cyłolětnje. Zastajenje kanala w zymskich měsacach abo njewotmołwjenje na zdźělenja w tutym času je ćežke zakonske přestupjenje.

Předewzaća bjez hraničneje hódnoty: Winowatosć wot prěnjeho zaměstnjeneho

Legislator je w § 12 Abs. 3 HinSchG porjad wotewrěł, w kotrymž ličba sobudźěłaćerjow žadnu rolu njehrajka. W tutych hospodarskich sektorach zawjazuje zakon tež mikro-předewzaća z jenož jednym abo dwěmaj přistajenymaj k zarjadowanju přizjewjenskeho systema.

Financny a zawěsćerski sektor pod dohladowanjom BaFin

Wšě instituty, kotrež podpadaja pod dohladowanje Zwjazkoweho zarjada za financne słužby (BaFin) abo direktne europske bankowe regulacije, su wot prěnjeho dnja winowate:

• Kreditne instituty a banki po Zakonju wo kreditnej wěcy (KWG), inklusiwnje regionalnych naladowanjow a spořitelnjow;
• Předewzaća za investiciske słužby a wobchod z papjerami po WpIG a WpHG;
• Kapitalowe zarjadnistwa a zarjadnistwa fondow po KAGB;
• Zawěsćernje a penzijske kasy w zmysle Zakonja wo zawěsćenskim dohladowanju (VAG);
• Zaplanscanske instituty a instituty elektroniskeho pjenjeza po ZAG.

Start-up za financne technologie (FinTech) w Zhorjelcu z jenož štyrjomi programěrowarjemi a jednym jednaćelom, kotryž ma licence za płatne słužby, njemóže so na swoju małosć powołać. Městno dyrbi wobstać a fungować.

Winowatnicy po Zakonju wo prěkowanju pjenjezopłókanja (GwG)

Po § 12 Abs. 3 HinSchG so winowatosć rozšěrja na zawodne skupiny, kotrež su w § 2 GwG pomjenowane. Dokelž so tute skupiny husto njezrozumja jako klasiske adrese za whistleblowing, nastawaja tu najwjetše deficity:

• Wuradźowarjo za dawki, zarjadniske kancelije, hospodarscy pruwowarjo a certifikowani knižni rewizorjo;
• Prawniscy zastupjerjo a notarojo, hdyž sobu dźěłaja na kupje abo předawanju něhnutelnosćow, załožowanju towarstwow abo financnym planowanju;
• Maklerjo za něhnutelnosće při sprostredkowanju kupnych a wotnajerskich zrěčenjow z wysokimi sumami;
• Wobchodnicy z hódnymi twarami (złoto, drohotne kamjenje, luxusne awta, wuměłske twóry), jeli so hotowe pjenjeze přiwzaja;
• Wurjadźowarjo hrow na zbožo a sportowych stajenjow.

Kancelija za dawkowe poradźowanje w Budyšinje z wósom sobudźěłaćerjemi, kotraž dawkowe a transakciske porady skići, dyrbi přizjewjenski kanal po prawidłach HinSchG zhotowić.

Winowatosće we zjawnym sektorze a w Łužicy

Zakon wo škitej pokazowarjow staja stat a jeho administratury pod krute wuměnjenja. Zjawny sektor ma wosebitu funkciju přikłada.

Zwjazkowe a krajne zarjady w swobodnym staće Sakska

Wšě statne zarjady – wot sakskich statnych ministerstwow w Drježdźanach přez Landesdirektion Sachsen hač k policajskim direkcijam a dawkownjam – dyrbja interne městna měć. Runje tak su zjawne wustawy, uniwersity, wysoke šule a noserjo socialneho zawěsćenja winowaći, tute struktury woprawdźić.

Gmejny a komunalne zwjazki w serbskim sydlenskim rumje

Po § 12 Abs. 1 Nr. 2 HinSchG su gmejny a gmejnske zwjazki z znajmjeńša 10.000 wobydlerjemi winowate, přizjewjenske městna zarjadować. Za města kaž Budyšin, Kamjenc, Wojerecy a Biskopicy płaći tuta winowatosć bjez wuwzaća.

Za mjeńše gmejny w serbskim wobydlenskim rumje (na přikład Chrósćicy, Pančicy-Kukow, Njebjelčicy, Ralbicy-Róžant, Radwor) dowola zakon zjednoćenje resursow. Wone móža zhromadne přizjewjenske městno zarjadować abo tute nadawki přez zarjadniske zrěčenje na wokrjesny zarjad Budyšin přenjesti. Wažne pak wostanje: Městno dyrbi serbskorěčne přizjewjenja přiwzać a serbsce wobdźěłać, štož z wustawowych prawow po art. 5 a 6 Sakskeje wustawy a Sakskeho serbskeho zakonja (SächsSorbG) wuchadźa.

Komunalne zawody a serbske zjawne institucije

Měšćanske zawody (Stadtwerke), komunalne wobchadne towarstwa, třěchi za domowe hospodarstwo w zjawnym wobsydstwje a regionalne kliniki podpadaja pod zakon. Jeli su jako priwatnoprawne towarstwa (GmbH) z wjace hač 49 dźěłaćerjemi organizowane, płaći winowatosć njewotwisnje wot wulkosće gmejny. Serbske zjawne institucije kaž Załožba za serbski lud, Serbski institut a Serbske ludowe dźiwadło maja runje tak přizjewjenske procesy garantować.

Prawniske wudrjenja w koncernach: Zentralizacija versus decentralizacija

Wulke předewzaća z wjacorymi wotnožkami a dźowćinymi towarstwami w Sakskej a cyłej Němskej husto pospytuja, jeničke centralne přizjewjenske městno při hłownej firmje zarjadować. Tuta praksa pak njesu wulke prawniske riziko.

Němske koncernowe priwilegij po § 14 Abs. 2 HinSchG

Němski zakon w § 14 Abs. 2 dowola, zo móža předewzaća ze 50 hač do 249 dźěłaćerjemi zhromadne městno za přiwzaće přizjewjenjow zarjadować. Tež dowola § 14 Abs. 1 powołanje třećeje strony, štož po němskim wuhladźenju tež maćerne towarstwo wobsahuje.

Rozpor k wuhladźenju Europskeje komisije

Europska komisija pak oficielnje zastupuje krute stanovisko: Kóžde dźowćine towarstwo z wjace hač 249 dźěłaćerjemi dyrbi swoje swójske, lokalne přizjewjenske městno měć. Za małe jednotki dowoli komisija zhromadne słužby jenož pod wuměnjenjom, zo ma pokazowar móžnosć, swoju rěč a městny kontakt wuzwolić, a zo wostanje zamołwitosć za wotstronjenje njeprawidłosćow při lokalnym jednaćelstwje.

Předewzaća z wotnožkami w susodnej Pólskej abo Čěskej, kotrež jenož centralu w Lipsku abo Drježdźanach wobsadźeja, překročuja mjezynarodne prawo a móža w susodnych krajach wulke chłostanja zapłacić. Prawidłowne rozrisanje je: Decentralne digitalne přistupy z centralnym, certifikowanym škitom.

Zwingowace spolurozsudźowanje dźěłarniskeje rady (§ 87 BetrVG)

Załoženje a wuhotowanje přizjewjenskeho systema njeje jenička wólba šefowstwa. Dźěłarniska rada (Betriebsrat) ma zakonske prawo na spolurozsudźowanje.

Rozdźěl mjez „Hač“ a „Kak“

Dokelž je zarjadowanje přizjewjenskeho městna zakonska winowatosć, nima dźěłarniska rada žadyn weto přećiwo załoženju samemu („Hač“ / „Ob“). Wšitko pak, štož so nastupa wuhotowanja („Kak“ / „Wie“), podpadataj pod zwingowace spolurozsudźowanje po § 87 Abs. 1 BetrVG:

• § 87 Abs. 1 Nr. 1 BetrVG (Porjad w zawodźe): Prawidła za chowanie, wuhotowanje formularow, wučba dźěłaćerjow a procesowe rjadowanja;
• § 87 Abs. 1 Nr. 6 BetrVG (Techniske dohladowanske zarjadźenja): Kóžda softwara, webportal abo telefoniska linka móže z techniskeho boka chowanie a wukon zaměstnjenych dohladować (časowe stampy, log-dataje, protokole);
• § 87 Abs. 1 Nr. 7 BetrVG (Škit strowoty): Prawidła za škit wobskorženeho a pokazowarja před psychicznymi ćežemi a mobbingom.

Njedopušćomnosć bjez dojednanja w zawodźe (Betriebsvereinbarung)

Woprawdźi-li jednaćelstwo softwaru bjez dojednaneho dogona z dźěłarniskej radu, móže rada přez sudniski wobkrućank po § 23 Abs. 3 BetrVG natwar a wužiwanje portala hnydom zastajić. Dopokazy, kotrež so přez njedopušćeny kanal zběraja, njemóža so w dźěłowym procese při wupowjedźenju zaměstnjeneho před sudnistwom wužić. Praksa žada sej dojednanje k zaručenju prawow woběju stronow.

Wosobinske žadanja: Fachkmanosć a njewotwisnosć (§ 15 HinSchG)

Po § 15 HinSchG dyrbja wosoby, kotrež su z nadawkami nutřkowneho přizjewjenskeho městna powołane, trěbnu fachkmanosć měć a při swojim dźěle njewotwisne być. Konflikty zajimow su zakazane.

Zakazane kolizije zajimow

Někotre funkcije w předewzaćy njemóža přizjewjenske městno wjesć, dokelž so sami ze sobu bjezposrědnje bić móža:

• Jednaćeljo a čłonojo předsydstwa: Woni su husto sami předmjet přizjewjenjow abo maja direktnu wosobinsku zamołwitosć;
• Wjednicy personalneho wotrjada (HR): Při skargach wo diskriminaciji, šikanowanju abo njezákonitych dźěłowych zrěčenjach bychu sami přećiwo sej rozsudźowali;
• Głowni juristojo firmy: Woni maja nadawk, předewzaće před wobskoržbami brónić, a njemóža neutralni škitowarjo pokazowarja być;
• Zarjadowarjo za škit datow (DSB): Bychu při wuličenju přepytowanja swoje swójske datowe postajenja pruwować dyrbjeli.

Prawidłowni zastupjerjo su swobodni compliance-oficěrojo, nutřkowna rewizija abo powołanje eksterneho prawiznika jako ombudsmana (§ 14 HinSchG).

Prawne sćěwki a chłostanja po § 40 HinSchG

Ignorowanje předpisow njeje mały wobmysł. § 40 HinSchG wobsahuje přehlad chłostanjow, kotrež so přez Zwjazkowy zarjad za justicu (BfJ) abo krajne instancy zarjaduja:

Zamołwitosć za škodu a wobroćenje dopokaza (§ 36, § 37 HinSchG)

Jeli so pokazowar po přizjewjenju wobkrući z wotpokazanjom, přepołoženjom na horše dźěłowe městno abo wupowjedźenjom, zawinuje to wotškodnjenje po § 37 HinSchG. Najbóle wotmachowace prawidło je wobroćenje dopokazanskeho brěmjenja po § 36 Abs. 2 HinSchG: Zakon předpokłada, zo je kóžde nadrjadowane skrućenje wotpłata. Předewzaće dyrbi dospołnje dopokazać, zo měješe čiste wěcne přičiny bjez małeho zwiska z přizjewjenjom.

W praksy Sakskich dźěłowych sudnistwow (Budyšin, Drježdźany, Lipsk) so tute wobroćenje dopokaza jara krute interpretuje. Móže-li zaměstnjeny wobkrućić, zo je přizjewjenje wotedał a w běhu slědowacych měsacow wot šefa podłostne chłostanja abo hroženja dóstał, njesu dźěłodawar dospołne riziko. Wotškodnjenje móže wobjimać njezapłaćenu mzdu, wotškodnjenje za moralnu škodu po § 37 Abs. 1 Satz 2 HinSchG a zapłaćenje wšěch sudniskich a prawizniskich kóštow.

Wosobinska zamołwitosć jednaćela po § 43 GmbHG a § 93 AktG

Płaći-li towarstwo pjenježnu štrowu za njezarjadowane městno, móža wobsedźerjo jednaćela wosobinsce do zamołwitosće wzać. D&O-zawěsćenja při wotpohladnym njezarjadowanju zakonskich winowatosćow škodu husto njewotkrywaja, dokelž so jedna wo zaniechanje jasnych zakonskich winowatosćow.

Tež po § 130 Zakonja wo porjadniskich přestupjenjach (OWiG) njesu wjednistwo wosobinsku zamołwitosć za zaniechanje dohladowanskich naprawow. Jeli so w předewzaćy ćežke hospodarske podskubowanja přez to njezapopadnu, zo žadyn dowěrliwy přizjewjenski kanal njebě, móže statne rěčnistwo jednaćelej wosobinske chłostanske stajenje k wuběrej předpołožić.

Dwurěčnosć a serbske rěčne prawa po SaksSorbG a wustawje

We wobydlenskim rumje Serbow w Swobodnym staće Sakska a w Braniborskej ma nałožowanje Zakonja wo škitej pokazowarjow wosebity wustawowy a zarjadniski rozměr. Po art. 5 a 6 Sakskeje wustawy kaž tež po Zakonju wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakska (SächsSorbG) maja wobydlerjo njezrěklomne prawo, w serbskim sydlenskim rumje serbsku rěč w pismje a słowje před zawnymi zarjadami, sudnistwami a komunalnymi wustawami wužiwać.

To ma bjezposrědne sćěwki na wuhotowanje přizjewjenskich systemow:

• Dwurěčne formularje a přistupy: Komunalne zarjady w Budyšinje, Kamjencu, Njeswačidle abo Kulowje dyrbja zaručić, zo móža pokazowarjo swoje zdźělenje w hornjoserbšćinje wotedać, bjeztoho zo bychu rěčneho zadźěwka dla do němskeje rěče ćěrjeni byli;
• Serbsce kmani dowěrjenicy: Nutřkowne přizjewjenske městno komunalnych jednotkow dyrbi wobsahować wosoby, kotrež su kmane, serbski tekst bjez pora zrozumjeć, juristisce pruwować a wotmołwu v serbskej rěči zhotowić;
• Regionalne zrěčenja ze serbskimi institucijemi: Mjeńše serbske gmejny móža so z Domowinu, Załožbu za serbski lud abo wokrjesnym zarjadom Budyšin dojednać, zo so přizjewjenja přez zhromadne dwurěčne městno přiwzaja.

Wosebity status zarjadnistwa strowotnistwa a socialnych załožbow w Łužicy

Wulki podźěl hospodarskich jednotkow w Łužicy z wjace hač 50 zaměstnjenymi twórja kliniki, reabilitaciske zawodźišća, starownje a socialne załožby pod třěchu cyrkwinskich a powołanskich zwjazkow (Caritas, Diakonie, Arbeiterwohlfahrt). Tute institucije podleža přizjewjenskej winowatosći po HinSchG bjez wuwzaća.

Při tym dyrbja so wosebitosće strowotniskeho a cyrkwinskeho dźěłoweho prawa wobkedźbować:

• Lěkarska mjelčenska winowatosć (§ 203 StGB): Zjawjenje pacientskich datow je chłostanske, chibazo jedna so o wotprawne zanjerodźenje strowotniskich normow, kotrež žiwjenje wobgrožuje. Přizjewjenski system dyrbi lěkarjam a wothladowarjam dowolić, njeprawidłosće w organizaciji wozjewić, bjeztoho zo bychu identitu pacientow wotkryli;
• Cyrkwinske zastupnistwa dźěłaćerjow (MAV): W cyrkwinskich zarjadźenjach płaći cyrkwinske prawo (MVG / MAVO) město BetrVG. Wobsadźenje a wuhotowanje městna dyrbi so z wuběrkom zaměstnjenych (Mitarbeitervertretung) dojednać;
• Hygieniske a farmacewtiske předpisy: Přestupjenja přećiwo lěkarstwownemu zakonjej (AMG) a předpisam infekciskeho škita podpadaja pod zwingowacu kontrolu nutřkowneho městna.

Praksiski přikład: Kak je mašinotwarc w Kamjencu winowatosće HinSchG woprawdźił

Kak so HinSchG we srjedźnostawskim předewzaćy w Łužicy woprawdźi, pokazuje realny přikład mašinotwarcoweho zawoda (180 zaměstnjenych) w Kamjencu:

Rjad krok po kroku za prawowěrnu instalaciju

Za sprawnu a bjezporočnu instalaciju maja předewzaća a zarjady tutón postup wobkedźbować:

• Přezhlad zaměstnjenych a wotkryće škitneho statusa: Dokładne zličenje hłowow z wopřijećom minijobberjow a požčowancow. Přepruwowanje wosebitych předpisow (GwG, financne prawo);
• Wuběr zaručeneje technologie: Zhotowjenje ISO 27001 certifikowaneho digitalneho systema z kónc-do-kónca zaklučowanjom a anonymnym postowym kašćikom;
• Powołanje a wukubłanje dowěrnikow: Prawniske zawjazanje na dowěrliwosć po § 8 HinSchG a wotstronjenje konfliktow zajimow;
• Dojednanje z dźěłarniskej radu: Prawniske wurunanje a podpis dojednanja w zawodźe po § 87 BetrVG;
• Datowy škit: Zhotowjenje zapiska dźěławosćow (VVT po art. 30 DSGVO) a posudka wo wliwje na datowy škit (DSFA po art. 35 DSGVO);
• Informacija za sobudźěłaćerjow: Wozjewjenje porjada přizjewjenskeho městna w serbskej a němskej rěči na intranu a w powołanskich podłohach.

Často stajene prašenja (FAQ)