Siskkáldas ja olggobeale dieđihankanála: mii lea earru Ruoŧa lága mielde?

Juridihkalaš vuođđu: Friddja kanálaválljen Ruoŧa rievttis

EU:a dieđiheaddjidirektiiva (EU 2019/1937) vuođđuduvvá jurdii, ahte siskkáldas dieđiheapmi galggašii leat vuosttaš askki. Muhto go Ruoŧa riikkabeaivvit mearridedje Lága (2021:890), Ruoŧŧa válljii earálágan geainnu: friddja kanálaválljema (fritt kanalval).

Lága 6 kap. 1 § mearrida čielgasit, ahte dieđiheaddjis lea álo vuoigatvuohta dieđihit boasttuvuođaid birra njuolgga olggobeale eiseváldái, almmá ahte sus livččii geatnegasvuohta vuos dieđihit bargoaddi siskkáldas kanálii. Dát lea vuođđomearkkašahtti riekti. Dieđiheaddji ii masse suoji vaikko son manná njuolgga Arbetsmiljöverketii dahje eará eiseváldái.

Dattetge bargoaddái siskkáldas kanála lea dehalaš, go dat addá vejolašvuođa njulget boasttuvuođaid iežas organisašuvnnas ovdal go dat šaddet almmolaš riidun dahje bolesdutkamin. Danne bargoaddit berrejit fállat nu buori ja dorvvolaš siskkáldas kanála, ahte bargit luhttet dasa ja válljejit dan vuosttamužžan.

Siskkáldas dieđihankanála: Bargoaddi vuogádat ja meannudeapmi

Siskkáldas kanála lea vuogádat, man bargoaddi ieš ásaha dahje fállá bálvalusdoallit bokte. Lága 5 kap, ja mearrida njuolggadusaid siskkáldas kanála birra:

• Asahanvelggolašvuohta: Priváhta bargoaddit main leat unnimusat 50 bargi, ja buot almmolaš bargoaddit (gielddat, regiovnnat ja virgeoapmahaččat).
• Sorjjasmeahtes gieđahallit (5 kap. 10 §): Bargoaddi ferte nammadit sierra olbmuid dahje ovttadaga, geat leat sorjjasmeahtes ja iehčanassat doaimmas. IT-hoavda, bargobirasinspektora dahje direktevra eai sáhte leat áidna gieđahallit.
• 7 beaivvi ja 3 mánu áigemearit: Bargoaddi ferte addit duođaštusa 7 beaivvi sisa ja substanttalaš diehtojuohkima 3 mánu sisa.
• Suollemasvuohta (tystnadsplikt): Gieđahallit eai oaččo paljastit dieđiheaddji identitehta kollegaide dahje bargoaddi njunnožiidda.

Siskkáldas kanála stuorámus ovdamunni lea ahte boasttuvuođat sáhttet čielggaduvvot jođáneappot, siskkáldas rutiinnat sáhttet ođastuvvot dakkaviđe ja bargoaddi beaggin ii vahágahtto almmolašvuođas.

Olggobeale dieđihankanálat: Förordning (2021:949) ja 38 eiseválddi

Jos dieđiheaddji ii luhte bargoaddi siskkáldas kanálii, dahje jos boasttuvuohta guoská fitnodatnjunnožiidda, son sáhttá dieđihit olggobeale kanála bokte. Ruoŧa ráđđehus lea Láhkaásahusas (Förordning 2021:949 om skydd för personer som rapporterar om missförhållanden) nammadan 38 doaimmalaš stáhtalaš eiseválddi (behöriga myndigheter), main juohkeheappás lea geatnegasvuohta doallat olggobeale dieđihankanála.

Dát 38 eiseválddi fátmmastit buot servodatsuorggiid, earret eará:

• Arbetsmiljöverket (Bargobiraseiseváldi): Koordinerejeaddji váldoeiseváldi, mii maiddái vástida bargobiras- ja dásseárvoáššiin.
• Finansinspektionen (Finánsabearráigeahčču): Báŋkodoaimmat, ruhtamárkanat, ruhtapesan ja árvobábirrikkomusat.
• Integritetsskyddsmyndigheten - IMY: Persovdnasuodji, GDPR-rihkkumat ja diehtosuodji.
• Ekobrottsmyndigheten & Polismyndigheten: Ekonomalaš rihkkosat, korrupšuvdna, virgeburesgeavahus ja almmolaš beallogeahtesvuohta.
• Skatteverket (Veroeiseváldi): Vearrorihkkosat, čáhppes ruhta ja lobihis vearroveahkki.
• Konkurrensverket (Gilvoeiseváldi): Kartellat, monopoldoaimmat ja almmolaš hástalusaid (upphandling) rihkkumat.
• Miljövårdsmyndigheter & Naturvårdsverket: Birasvahágat, lobiheapmi bázahusat ja lundui guoski rihkkosat.
• Transportstyrelsen & Luftfartsverket: Johtolatsihkkarvuohta, siviilagirdin ja mearajohtolat.
• Läkemedelsverket & Folkhälsomyndigheten: Dálkkasdorvvolašvuohta ja álbmotdearvvašvuohta.
• Strålsäkerhetsmyndigheten: Nukleára- ja suonjardansihkkarvuohta.

Juohke dáin eiseválddiin ferte leat sierra, šifrejuvvon olggobeale dieđihankanála, mas leat sorjjasmeahtes áššedovdit ja sierra suollemasvuođanjuolggadusat.

Arbetsmiljöverket koordinerejeaddji rolla

Arbetsmiljöverketis lea erenoamáš guovddáš rolla Ruoŧa dieđiheaddjivuođus. Förordning 2021:949 mielde Arbetsmiljöverket:

• Gohcá ahte buot bargoaddit ásahit siskkáldas kanálaid lágalaččat;
• Koordinere eará 37 olggobeale eiseválddi barggu ja dieđihankanálaid;
• Doallá guovddáš dieđihankanála daid boasttuvuođaid várás, mat eai gula njuolgga eará eiseválddiide;
• Sádde dieđihusa rivttes eiseváldái jos dieđiheaddji lea váldán oktavuođa boastto eiseváldái;
• Almmuha jahkásaš raporttaid dieđihusaid logus ja bohtosiin EU-kommišuvdnii ja Ruoŧa ráđđehussii.

Ruoŧa vuođđolágat: Meddelarfrihet ja efterforskningsförbud

Ruoŧa riekti fállá dakkár vuođđolágalaš suoji, mii lea áidnalunddot olles máilmmis. Dát suodji vuođđuduvvá Tryckfrihetsförordningen (TF) ja Yttrandefrihetsgrundlag (YGL) mearrádusaide ja guoská erenoamážit almmolaš sektorii:

Meddelarfrihet (Almmuhanfriddjavuohta): Almmolaš bargiin (ja dihto priváhta bargoaddiin mat barget almmolaš ruhtademiin) lea vuođđolágalaš vuoigatvuohta addit dieđuid mediái ja doaimmaheaddjiide almmá bargoaddi lobi haga. Dán vuoigatvuođa ii sáhte gielddit bargosoahpamušain.

Efterforskningsförbud (Dutkangielddus): Almmolaš bargoaddiin ja eiseválddiin lea garra gielddus dutkat gii lea lean dieđiheaddji dahje gii lea addán dieđuid mediái. Jos virgeolmmoš geahččala dutkat gii lea sárdnon doaimmaheaddjái, son rihkku vuođđolága ja sáhttá dubmejuvvot fástangiddagasii Justitiekanslern (JK) bealis.

Repressaliagielddus (Repressalieförbud): Bargoaddi ii oaččo goassege heajos ládje meannudit bargiin dan dihte go son lea geavahan iežas vuođđolágalaš vuoigatvuođa.

Goas dieđiheaddji sáhttá mannat njuolgga almmolašvuhtii (offentliggörande)?

Lága 7 kap. mearrida goas dieđiheaddji sáhttá almmuhit boasttuvuođaid mediás dahje eará almmolašvuođas ja seammás doallat lága 2021:890 addin suoji:

• Váilevaš diehtojuohkin: Jos dieđiheaddji lea vuos dieđihan siskkáldas dahje olggobeale kanálii, muhto ii leat ožžon duođaštusa 7 beaivvi sisa dahje substanttalaš diehtojuohkima 3 mánu sisa.
• Heakkavárra dahje hohpolaš vahát: Jos boasttuvuohta dagaha heakkavára, dearvvašvuođavára dahje bistevaš birasvahága, maid ferte bissehit dakkaviđe.
• Mávssu várra (represalier): Jos dieđiheaddjis leat čielga ákkat jáhkkit ahte olggobeale eiseváldái dieđiheapmi dagahivččii heajos meannudeami dahje ahte duođaštusat jávkaduvvošedje.

Jáhkavuohta ja heajos meannudeami gielddus (2 kap. 1-3 §)

Lága 2 kap. 1 § mearrida garra gielddusa heajos meannudeapmái (represalieförbud). Bargoaddi ii oaččo eretcealkit, vuolledit bálkká, rievdadit bargodoaimmaid, hehttet virgeovdáneami dahje muđui heajos ládje meannudit dieđiheaddjiin.

Jos bargoaddi dattetge dahká ná, lágas lea jorgalahtton duođaštanovddasvástádus (2 kap. 3 §). Bargoaddi ferte Bargoduopmostuolus (Arbetsdomstolen) duođaštit ahte meannudeapmi ii lean máksoheapmi dieđiheami dihte. Jos bargoaddi ii bastte dán duođaštit, dat šaddá máksit stuorra buhtadusaid.

Geavatlaš skenáriat: Siskkáldas vs. olggobeale dieđiheapmi

Čuovvovaš 10 skenário čájehit movt kanálat doibmet geavatlaš eallimis:

Friddja válljen lea riekti, ja kanála válljen mearrida máŋgga ášši, dasto bargoaddi ferte ipmirdit dán. Go bargi vállje olggobeale kanála, dat ii mearkkaš dan ahte son livččii bargoaddi vuosttildan. Dat sáhttá mearkkašit dušše dan ahte ášši lea nu váttis dahje hearkkes, ahte son dárbbaša stáhtalaš eiseválddi dorvvu. Bargoaddi ii oaččo suhttat, ja bargoaddi ferte ovttasbargat eiseválddiiguin.

Almmolaš sektora erenoamášvuođat vuođđuduvvojit demokratiijai, ja rabasvuohta lea vuođđoláhka, dasto salailu lea hehttehus. Tryckfrihetsförordningen lea Ruoŧa boarráseamos ja dehálamos vuođđoláhka. Go almmolaš bargoaddi ásaha siskkáldas dieđihankanála, dat ii goassege oaččo ráddjet bargiid vuoigatvuođa sárdnut mediái. Meddelarfrihet lea álo fámus, ja efterforskningsförbud gáhtte juohke bargi.

Bargoduopmostuollu (Arbetsdomstolen) lea garrasit dubmen bargoaddiid geat leat geahččalan dutkat dieđiheaddji identitehta. Dutkan lea gildojuvvon, ja ráŋggáštus lea garas. Justitiekanslern (JK) sáhttá dakkaviđe álggahit rihkusdutkama virgeolbmo vuostá gii jearrala doaimmaheaddjis gii lea dieđihan. Dát lágalaš dorvu lea áidnalunddot ja addá bargiide duohta vejolašvuođa doallat ehtalaš standárddaid.

Skenário 11 guoská Sámediggái ja stáhtalaš hálddašandoaimmaide. Virgeolmmoš fuomáša ahte doarjjadoaimmat leat juogaduvvon boastut politihkalaš sivaid dihte. Son sáhttá válljet dieđihit Sámedikki siskkáldas UNOVOX kanálii dahje njuolgga Statskontoretii dahje Riksrevisionenii. Goappašat kanálat fállet dievaslaš suoji ja sámegielat bálvalusa.

Skenário 12 čilge priváhta huksehusfitnodaga mii duddjo almmolaš geainnuid. Huksehusbargi oaidná ahte asfálttakvalitehta lea boastut ja čiehpandilit leat heittogat. Fitnodagas lea siskkáldas kanála, muhto son vállje Trafikverket olggobeale kanála. Trafikverket álggaha teknihkalaš dárkkistusa ja fitnodat ferte divvut geainnu iežas goasttádusain.

Skenário 13 guoská dálkkasfitnodahkii Ubmis. Laboratorio-bargi fuomáša ahte iskkusbohtosat leat manipuleron dálkkasiskkadeamis. Dát lea duođalaš heakkavárra álbmogii. Bargi manná njuolgga Läkemedelsverket olggobeale kanálii. Läkemedelsverket bisseha dálkasa vuovdima dakkaviđe.

Skenário 14 fátmmasta gielddalaš vuorrasoolbmuid ruovttu Gironis. Divššár fuomáša váilevašvuođaid biebmofálaldagas ja hygieniijas. Son dieđiha gieldda siskkáldas kanálii davvisámegillii. Gielda gieđahallá ášši 10 beaivvi sisa ja njulge rutiinnaid. Dát čájeha siskkáldas kanála buoremus beali: ášši njulgejuvvo jođánit almmá almmolaš skándála haga.

Skenário 15 čalmmustahttá luonddugáhttema ja meahccesuodjalusa. Birasgáhttejeaddji fuomáša ahte fitnodat luoitá lobihis myrkkaid lundui suodjaluvvon vánddardanluotta lahka. Son dieđiha Naturvårdsverkii. Eiseválddit álggahit bolesdutkama ja fitnodat sáhkohuvvo.

Skenário 16 gieđahallá davviriikkalaš logistihkkafitnodaga. Vuoddjit fertejit vuodjit liiggás guhkes bargoáiggiid. Transportstyrelsen olggobeale kanála bokte boahtá dieđihus. Eiseválddit dárkkistit biillaid tákográfaid ja bargoaddi ráŋggáštuvvo bargobiraslága rihkkumis.

Skenário 17 čilge finánsafitnodaga mii fállá krypto- ja árvobábirbálvalusaid. Compliance-bargi oaidná ahte fitnodat hehtte ruhtapesandárkkistusaid. Finansinspektionen olggobeale kanála geavahuvvo, ja fitnodat massá lobi doallat finánsabálvalusaid.

Skenário 18 guoská universitehta dutkandoaimmaide Davvi-Ruoŧas. Dutki fuomáša ahte EU-prošeaktaruđat leat geavahuvvon priváhta mátkkiide. Son dieđiha Ekonomistyrningsverket (ESV) olggobeale kanálii. Ruđat gáibiduvvojit ruovttoluotta ja dutkankorrupšuvdna bissehuvvo.

Skenário 19 fátmmasta girdingeaidnofitnodaga. Mekánihkkar fuomáša ahte girdimašiinnaid oasit leat leamaš boastut dohkkehuvvon. Son dieđiha Luftfartsverket olggobeale kanálii, ja girdit bissehuvvojit dárkkisteami várás.

Skenário 20 čilge stuorra IT-konsernna mii fállá bálvalusaid stáhtii. Sihkkarvuođabargi oaidná ahte stáhta dieđut leat vuorkáduvvon suodjalusmeahttun serveriidda. Son dieđiha Myndigheten för samhällsskydd och beredskap (MSB) olggobeale kanálii.

Gielalaš dásseárvu olggobeale kanálain lea maid stáhta geatnegasvuohta. Arbetsmiljöverket ja eará 37 eiseválddi fertejit fállat bálvalusaid maiddái sámegillii. Unnitlogugielláhka (Lag 2009:724) mearrida ahte sámiin lea vuoigatvuohta geavahit giela virgeoapmahaččaid luhtte. UNOVOX fállá dievaslaš integrášuvnna, mii dahká davvisámegiela geavaheami lunddolažžan sihke siskkáldas ja olggobeale oktavuođain.

Makkár rutiinnat bargoaddis galggašedje leat go eiseválddit váldet oktavuođa? Eiseválddit jearralit, ja bargoaddi ferte vástidit. Bargoaddi ferte nammadit ovtta virggálaš oktavuođaolbmo, gii ovttasbargá Arbetsmiljöverket dahje eará eiseválddiiguin. Bargoaddi ii oaččo geahččalit gávnnahit gii lea dieđiheaddji, muhto ferte fállat buot dárbbašlaš áššebáhpáriid eiseválddiide.

Loahpalaš konklušuvdna: Siskkáldas ja olggobeale kanálat doibmet ovttas servodaga buorrin. Go bargoaddis lea buorre siskkáldas kanála, stuorámus oassi áššiin čielggaduvvo siskkáldasat. Seammás olggobeale kanálat dáhkidit ahte eahpečielggasvuođat ja stuorra boasttuvuođat eai sáhte čihppojuvvot. UNOVOX fállá ruoŧa bargoaddiide buoremus teknologalaš čovdosa, mii dáhkida 100% lágalašvuođa ja suoji juohke bargoovttasbargái.

Förordning (2021:949) mearrida dárkilis áigemeriid olggobeale eiseválddiide. Eiseváldi ii sáhte vuordit ákka haga. Áigi luoiti. Lágaásahusa 14 § mielde eiseváldi ferte addit dieđiheaddjái čálalaš duođaštusa 7 beaivvi sisa ja diehtojuohkima 3 mánu sisa. Jos ášši lea erenoamáš mohkkás ja gáibida viiddis teknihkalaš dahje juridihkalaš dárkkistusaid, áigemeari sáhttá guhkidit 6 mánnui, muhto dán birra ferte dieđihuvvot dieđiheaddjái ovdal 3 mánu dievvama.

Mii dáhpáhuvvá jos dieđihus guoská eará EU-riikii dahje rájáid rastá? Eurohpá lea viiddis, ja ráját leat rabas. Ruoŧa eiseválddit sáhttet Förordning 2021:949 16 § mielde sirdit dieđihusa eará EU-riikka doaimmalaš eiseváldái dahje EU-ásahussii nugo OLAF dahje EPPO. Dán sirdimis dieđiheaddji identitehta ferte bisuhuvvot suollemasvuođas, iige dan oaččo luohpat almmá erenoamáš lágalaš vuođu haga.

Skenário 21 guoská birasgáhttemii ja bohccuid guohtoneatnamiidda. Ruovkeriggodagaid ohcan Davvi-Ruoŧas dagaha hearkkes diliid. Birasinspektora fuomáša ahte geaidnohuksen lea álggahuvvon almmá lobi haga suodjaluvvon eatnamiin. Son dieđiha Naturvårdsverket olggobeale kanálii. Eiseváldi bisseha huksema dakkaviđe ja álggaha rihkusčielggadusa.

Skenário 22 fátmmasta gielddalaš vuođđoskuvlla Váhčiris (Gällivare). Oahpaheaddji fuomáša ahte erenoamášoahpahusa ruđat leat geavahuvvon gieldda eará doaimmaide. Son dieđiha Skolverket olggobeale kanálii davvisámegillii. Skolverket čađaha dárkkistusa ja gáibida gieldda njulget ruhtadeami mánáid buorrin.

Skenário 23 čilge finánsamárkaniid ja ruhtapesandoaimmaid. Árvobábirbroker fuomáša ahte stuorra ruhtasirdimat leat mannan olgoriikka veroparađiisii almmá dárkkisteami haga. Son dieđiha Finansinspektionen olggobeale kanálii. Báŋkku jođihus ferte čilget doaimmaidis ja máksit stuorra hálddahusmávssuid.

Skenário 24 guoská buollindorvvolašvuhtii hotellas Abiskos. Hotellabargi fuomáša ahte buollinuvssat leat lohkkaduvvon ja hálddahus ii leat divvon daid. Son sádde virggálaš dieđihusa báikkálaš gádjundoaimmahahkii ja Boverket bearráigeahččokanálii. Buollinbearráigeahččit bohtet dárkkistit hotella ja gielddát doaimma dasságo sihkkarvuohta lea divvojuvvon.

Skenário 25 čalmmustahttá guolledoaimmaid ja mearrabirrasa Davvi-Mearas. Fatnasa meariheaddji fuomáša ahte lobálaš bivdomearit leat mannan badjel ja guolit leat luitojuvvon merrii. Son dieđiha Havs- och vattenmyndigheten (HaV) olggobeale kanálii. Eiseválddit bissehit fatnasa hábmamii ja álggahit rihkusdutkama.

Skenário 26 gieđahallá meddelarfrihet-vuoigatvuođa radio- ja TV-doaimmahagas. SVT dahje SR Sámeradio doaimmaheaddji oažžu dieđuid almmolaš virgeolbmos. Virgeolbmo bargoaddi geahččala gávnnahit gii lea dieđihan ja jearrala bargiin. Justitiekanslern (JK) mearrida ahte bargoaddi lea rihkkon TF efterforskningsförbud ja virgeolmmoš oažžu stuorra vahátbuhtadusa.

Skenário 27 čilge priváhta dearvvašvuođadoaimmahaga mii dikšu pasieanttaid regiovnna ovddas. Doavttir fuomáša ahte pasieanttat leat ožžon boastto dálkasiid rehketdoalu nannemii. Son dieđiha Inspektionen för vård och omsorg (IVO) olggobeale kanálii. IVO dárkkista klinihka ja sihkkarastá ahte pasieanttaid dorvvolašvuohta biddjojuvvo vuosttažin.

Skenário 28 fátmmasta girdišillju bálvalusdoallit. Sihkkarvuođadárkkisteaddji fuomáša ahte bagaša dárkkistanmašiidnat eai doaimma dohkálaččat. Son dieđiha Transportstyrelsen olggobeale kanálii. Transportstyrelsen geatnegahttá girdišillju ođastit mašiinnaid dakkaviđe.

Skenário 29 guoská meahcceguovllu sáhkavuovdimii ja čázádagaid suodjaleapmái. Meahccebargi oaidná ahte muorat leat čullojuvvon johkagáttiin lahka sámi kulturbázahusaid. Son dieđiha Skogsstyrelsen olggobeale kanálii. Skogsstyrelsen bisseha čuollama ja fitnodat sáhkohuvvo.

Skenário 30 čalmmustahttá ámmátlaš advokáhta rolla sorjjasmeahtes gieđahallin. Fitnodat lea bálkáhan advokáhtadoaimmahaga doaibmat siskkáldas kanála gieđahallin. Go dieđihus boahtá, advokáhtat gieđahallet dan ráfálaččat ja sorjjasmeahttumit, mii nannesta bargiid luohttámuša kanálii ja eastada siskkáldas riidduid.

Suollemasvuohta (OSL 32 kap. 3 b §) lea eiseválddiid stuorámus geatnegasvuohta. Juohke stáhtalaš virgeolmmoš gii gieđahallá dieđiheaddji áššebáhpáriid ferte bisuhit jávohisvuođa. Suollemasvuohta guoská sihke dieđiheaddji nammii, su bargosadjái, ja buot dieđuide maid bokte son sáhtášii dovdojuvvot. Ruoŧa rievttis dát suodji lea absoluhtta iige dan sáhte hilgut almmolašvuođalága vuođul.

Jorgalahtton duođaštanovddasvástádus (2 kap. 3 §) lea dieđiheaddji gievrramus reaidu bargoelámis. Bargoaddi ferte duođaštit ahte buot doaibmabijut bargi ektui leat leamaš áššálaččat. Jos bargoaddi vuollida bargi bálkká dahje sirdda su heajut bargui maŋŋel go son lea dieđihan, Bargoduopmostuollu fátmmasta dan máksoheapmin almmá jos bargoaddi bastte duođaštit ahte sivat ledje áibbas earát. Dát mearkkaša ahte bargoaddi ferte leat hui várrogas ja doallat dárkilis dokumentašuvnna.

Davvisámegiela sajádat Ruoŧa eiseválddiin nanosmuvvá beaivvis beaivái. Eiseválddit leat geatnegasat vástidit sámegillii sámi hálddašanguovlluin. Go dieđiheaddji dieđiha Arbetsmiljöverketii dahje eará eiseváldái davvisámegillii, sus lea lágalaš riekti oažžut vástádusa iežas gillii. UNOVOX teknologalaš ráhkadus fállá dán bálvalusa automáhtalaččat buot bargoaddiide.

Spesiálaeiseválddit fátmmastit maiddái biebmobearráigeahču ja gálvosihkkarvuođa. Livsmedelsverket gohcá biebmočhiehpamiid ja hygienijarihkkumiid. Go borramušbuvttadeaddji fuomáša ahte borramušat leat nuoskkiduvvon dahje boastut merkejuvvon, son sáhttá dieđihit Livsmedelsverket olggobeale kanálii. Dát eastada álbmotdearvvašvuođa vahágiid ja bisseha nuoskkiduvvon borramuša leavvama gávppiide.

Kemikalieinspektionen (KEMI) vástida kemiijalaš ávdnasiid bearráigeahčus. Industrijabargi fuomáša ahte fitnodat geavaha gildojuvvon fluoragassaid dahje myrkkaid almmá lobi haga. Dieđiheapmi KEMI olggobeale kanálii mielddisbuktá dárkkisteami fitnodaga fabrihkkas ja sáhkkuid gildojuvvon ávdnasiid geavaheamis.

Boverket vástida huksehussihkkarvuođas ja huksehusnjuolggadusain. Arkkitehta fuomáša ahte stuorra vistti huksehusplánat eai deavdde buollinsihkkarvuođa gáibádusaid. Go bargoaddi ii guldal su fuolaid, son dieđiha Boverket olggobeale kanála bokte. Boverket gáibida huksehusa bissehuvvot dasságo plánat leat divvojuvvon.

Spelinspektionen bearráigeahččá speallanmárkaniid ja ruhtaspealuid. Neahttaspeallanfitnodaga bargi oaidná ahte speallanlágat eai čuvvojuvvo ja ahte almmá lobi haga spealut fállojuvvojit Ruoŧa márkanii. Son dieđiha Spelinspektionen olggobeale kanálii, mii sáhttá giddet fitnodaga neahttasiidduid ja mearridit stuorra sáhkkuid.

Movt bargi galggašii válljet siskkáldas ja olggobeale kanála gaskkas? Válljen lea persovnnalaš, ja vuođđojurdda lea luohttámuš. Jos bargi luhttá iežas bargoaddái ja jáhkká ahte ášši njulgejuvvo siskkáldasat, siskkáldas kanála lea álo jođáneamos ja buoremus vuohki. Muhto jos fitnodaga jođihus lea ieš oassin boasttuvuođas dahje jos bargi ballá heajos meannudeamis, olggobeale kanála lea stáhta addin sihkkaris suodji, mii dáhkida riektedorvvu.

Ammattilihtuid ja luohttámušolbmuid rolla olggobeale dieđiheamis lea dehálaš doarjja bargái. Lihttu fállá juridihkalaš veahki, ja bargi ii leat okto. Go bargi pláne dieđihit olggobeale eiseváldái, son sáhttá vuos ságastallat iežas fágaorganisašuvnnain ja oažžut advokáhta veahki. Láhka 2021:890 1 kap. 7 § suodjala maiddái olbmuid geat veahkehit dieđiheaddji (hjälppersoner), nugo luohttámušolbmo dahje kollega.

Ruoŧa rievttis bargoaddi beaggin ja fitnodatárvu leat čadnon njuolgga dasa movt boasttuvuođat gieđahallojuvvojit. Skándálat billistit fitnodagaid, ja avoimuus nannesta árvvu. Go bargoaddi fállá buori siskkáldas kanála ja doallá buot lágalaš áigemeriid, dat cakkaha boasttuvuođaid šaddamastis mediakriisan. UNOVOX addá bargoaddái buot reaidduid mat dárbbašuvvojit luohttámuša nannemii.

Ollislaš geatnegasvuođaid deavdin gáibida ahte bargoaddi jođihangoddi ja stivra leat dievaslaččat dieđihuvvon lága gáibádusain. Jođihus ferte váldit ovddasvástádusa, ja ehtalaš doaimmat leat investeren boahttevuhtii, dasto luohttámuš lea bargoelámi váibmu. Go organisašuvnnas leat čielga rutiinnat sihke siskkáldas ja olggobeale dieđiheami várás, bargiid dilli lea dorvvolaš ja bargorievtti rihkkumat bissehuvvojit dakkaviđe. Lágat leat fámus, ja bargoaddi vástida. UNOVOX fállá máilmmi dási bálvalusa, mii sihkkarastá ahte buot gáibádusat devdojuvvojit Ruoŧa lága mielde.

Čoahkkáigeassun: Dieđiheaddjisuodjalanláhka 2021:890 ja Förordning 2021:949 leat ráhkadan Ruoŧŧii máilmmi gievrramus dieđiheaddjisuoji. Friddja kanálaválljen, 38 doaimmalaš eiseválddi, vuođđolágalaš meddelarfrihet ja garra suollemasvuohta dáhkidit ahte boasttuvuođat bohtet oidnosii. UNOVOX lea ruoŧa bargoaddiid buoremus ustit dán barggus, fállamiin lágalaš, sihkkaris ja monikielat dieđihankanála juohke organisašuvdnii.

Movt UNOVOX integrere siskkáldas ja olggobeale kanálaid?

UNOVOX dieđihankanála fállá organisašuvdnii ja bargiide ollislaš čovdosa:

• Lágalaš dieđut olggobeale kanálain (5 kap. 9 §): UNOVOX portaalas leat njuolgga liŋkkat ja čielga rávvagat buot 38 doaimmalaš olggobeale eiseválddiide davvisámegillii ja ruoŧagillii.
• Sihkkaris siskkáldas gieđahallan: Bargoaddi oažžu automáhtalaš áigemearregoziheami, šifrejuvvon ságastallama ja GDPR-heivehuvvon seailluheami.
• Sorjjasmeahtes rollat: Vuogádat dáhkida ahte dieđihusat mannet dušše nammaduvvon gieđahallanolbmuide, eai ge IT-hoavddaide dahje jođihangoddái.
• Audit-loki ja eiseválderaporttat: Arbetsmiljöverket dárkkistusain bargoaddi sáhttá ovtta klivkemiin čájehit ahte buot lágalaš gáibádusat leat devdojuvvon.

Čoahkkáigeassu: Kanálaid ovttasdoaibman nannesta riektedorvvu

Siskkáldas ja olggobeale kanálat eai leat vuostálaga, muhto dat dievasmahttet nuppi nuppi. Siskkáldas kanála fállá bargoaddái vejolašvuođa njulget boasttuvuođaid ieš, seammás go olggobeale kanálat ja vuođđolágalaš meddelarfrihet sihkkarastet ahte dieđiheaddji ii goassege báhce dorvvoheapmin. UNOVOX fállá teknologalaš ja lágalaš bálvalusa, mii dahká dán olles vuogádaga geavaheami álkkin, dorvvolažžan ja lágalaččat dohkálažžan buot bargoaddiide Ruoŧas.