Canai interns y canal estern ANAC : Disciplina dl Decret legislatif n. 24/2023 te Talia y te Südtirol

L'architetöra a trëi liviei dl sistem de segnalaziun talian

La trascriziun dla Direttiva (UE) 2019/1937 à portè le legisladú talian a creé na strutura de segnalaziun regolada te trëi liviei gerarchics progresifs :

• Pröm livel : Le canal intern de l'organisaziun (Articui 4 y 5) : L'imfrastrutura tecnologica y organisativa che vigni dator de laur publich o privat con passa 50 dependënc o con Model 231 mëss mëte a jí por receve y gestí les segnalaziuns te cësa ;
• Secundo livel : Le canal estern de ANAC (Articui 6, 7 y 8) : La platafurma zentralisada nazionala gestida dala Autorité Nazionala Anticorona, che à na funziun de garanzia sussidiaria canche i mehanisms interns falësc o ne pó nia garantí la segurëza dl segnaladú ;
• Terz livel : La revelaziun publica y la denunzia ala giustizia (Articui 15 y 19) : La comunicaziun dles violaziuns ai organes de stampa, ai media de massa, a internet o diretamënter ala Procura dla Republica o ala Cort di Conc.

Chësta strutura gerarchica à l'obietif de dé prioritè ala risoluziun interna di conblic y dles violaziuns. L'impresa o l'aministraziun publica mëss avëi la pröma ocajiun de corege i erurs, de puní i responsabli y de recuperé i danfats dan che la notizia devente publica o porte a inrescedes dles autoritês statales.

Le canal intern : Prioritè, strutura y obligaziuns

L'articul 4 dl decret delinëia les carateristiches che le canal intern mëss avëi por ester reconesciü sciöche idoneo dala lege :

Canai de comunicaziun scrita y orala

Le canal intern ne pó nia ester ma na casela de posta eletronica ordinaria o na büsa sön papir ti coridurs de l'azienda. Al mëss preveie :

• Modalitè scrita : N portal web informatich crifré che garantësc la separaziun logica dles informaziuns y la scancelaziun automatica di dac de trazamënt (IP, User-Agent) ;
• Modalitè orala : Lignies telefoniches dedicades con registraziun vocala crifrada o sistems de messajistica vocala con popazamënt dla usc ;
• Audiziun a usc sön domanda : La poscibilitè por le segnaladú de damané n apuntamënt personal con le gestur dl canal te n tëmp rajoné, con redaziun de n verbale sotescrit.

L'autonomia y l'indipendënza dl gestur intern

L'articul 4, coma 2 scrij dant che la gestion dl canal mëss gní afidada a na porsona interna spezialisada con autonomia d'inrescida o a n soget estern profescional. Tles impreses che à adoté le Model 231 vëgn l'incëria suënz afidada al Organism de Vijilanza (OdV), che garantësc na posiziun de terzietè respet al management operatif.

Te n'aministraziun publica é le responsabl ordinär le Responsabl dla Prevenziun dla Coruziun y dla Trasparenza (RPCT). Sce le segnaladú tëm che le RPCT sides en conblic d'interesc con la violaziun segnalada, al pó doré diretamënter le canal estern de ANAC.

Le canal estern ANAC : I cuater caji de azes sussidiär (Articul 6)

L'azes al canal estern de l'Autorité Nazionala Anticorona n'é nia lëde. L'articul 6, coma 1 dl Decret legislatif n. 24/2023 stabilësc che le laurant pó fá na segnalaziun esterna ma sce al sussist almanco öna de chëstes cuater condiziuns tassatives :

Analisa dla condiziun a) : Mancianza de canal conform

Sce n dator de laur oblié (p.ej. n'impresa con 70 dependënc o con Model 231) n'à nia mëte a jí le canal intern, o sce le canal atif n'é nia conform (p.ej. na semplizia casela mail aziendala acesibla dai tecnics IT o dal diretür de porsonel), le laurant à le dirit automatic da mené la segnalaziun ad ANAC.

Analisa dla condiziun b) : Mancianza de riscontro te 7 dis o 3 meisc

Sce le laurant à mené na segnalaziun interna mo le gestur n'à nia convalidé le recepiamënt te 7 dis o n'à nia dé le riscontro te 3 meisc zënza comunicaziun de proroga, la fasa interna vëgn conscidrada falida y le segnaladú pó passé ad ANAC mantignin la tütela plëna.

Analisa dla condiziun c) : Fondé tëme de ritorsiuns o conblic d'interesc

Chësta condiziun é particolarmënter rilevanta te aziëndes de dimersiuns mëndres o te aministraziuns locales olache la figura apicala (aministradú delegé, diretür general, scindich) é diretamënter menzionada tla violaziun. Sce le gestur intern depënn gerarchicamënter dal soget segnalé, al é evident che le laurant à na rajun fondada da tëme ritorsiuns sce al adora le canal intern.

Analisa dla condiziun d) : Prigo iminënt por l'interes publich

Te caji olache la violaziun comporta n danfat iminënt y irreparabl ala salüt publica, ala segurëza sön le laur, al ambiënt (sciöche versamënc de sostanzes tossiches te ega potabila o prisc de inzidënc te impianc portanc de munt), le laurant pó salté le canal intern y informé daprò ANAC por permëte n intervënt cautelar de proteziun.

La fasa istrutoria de ANAC y le colaboramënt con la Guardia di Finanza

Canche ANAC arjunj na segnalaziun esterna conreposta ales condiziuns dl articul 6, ara ativëia n'istrutoria aministrativa autonoma. L'Autorité disponn de poteri d'ispeziun ampliscimi : ara pó damané documënc, audí personals y, te caji de reat penal o de graves violaziuns tributares, deleghé verìfiches sön le post al Nucleo Speciale Anticorruzione dla Guardia di Finanza. Sce l'inrescida desmostra che l'impresa à ostacolé la segnalaziun o à violé la segretesa, ANAC dá les sancions aministratives prevides dal articul 21 dl decret y trasmët la relaziun ala Procura dla Republica competenta por teritore.

La revelaziun publica tres i media (Articul 15)

La revelaziun publica tres i jornais, la televijiun o les rëis soziales rapresentëia l'ultim livel de denunzia, daldöt ezeziunal. L'articul 15 dl decret prevëiga che le segnaladú mantëgn les tüteles encuntra i licenziamënc ma te chisc dui caji :

• Pröma ipotesis : La porsona à bel fat na segnalaziun interna y daprò na segnalaziun esterna ad ANAC, mo degun di dui organes n'à dé n riscontro ti termins prevësc dala lege ;
• Secunda ipotesis : Al sussist n prigo iminënt o pales por l'interes publich (p.ej. n stat de urjënza sanitara o pericul de mort), o n prigo concred de ritorsiun o de ocultamënt y desdrüziun dles proes te n'inrescida esterna.

Sce n dependënt püblichela na denunzia sön Facebook o la mena a n foliet zënza che chëstes condiziuns sides respetades, al fej na revelaziun illegitima : al përt la tütela dl whistleblowing y pó gní licenzié con gauja iüsta y denunzié por difamaziun aladô dl articul 595 dl Codi Penal.

L'imunitè penala, sivila y aministrativa (Articul 20)

L'articul 20 dl Decret legislatif n. 24/2023 rapresentëia n scü giurìdich potëntissem por le segnaladú :

Reac covris da l'esclujiun de punibilitè

L'imunitè penala para le segnaladú da acüses greves :

• Revelaziun de secret d'ufize (Articul 326 c.p.) : Val por i dependënc publics che descurësc coruziuns o froudes aministratives ;
• Revelaziun de secret profescional o scientifich (Articul 622 y 623 c.p.) : Val por i dependënc de impreses privates che mena documënc interns de bilanz o descrizions de prozedöres tecniches ;
• Violaziun dl dirit de autor y de brevec : Trasmasciun de codifs de software o disëgns industriai conliá con la violaziun ;
• Tratamënt ilizit de dac personai (Articul 167 Codice Privacy) : Trasmasciun de lëstes de dependënc o cliënc nezessaries por proé la fraude ;
• Difamaziun (Articul 595 c.p.) : Informaziuns che ofënn l'onor de n dirijënt o colega de laur ma che é veritieres y conliades ala violaziun.

I limites rigoros dl'imunitè

L'imunitè ne é nia asoluta. Ara scaje daldöt sce la condüta dl segnaladú costituësc na violaziun autonoma nia colegada ala segnalaziun (p.ej. forzamënt de cassafortes, intrusiun informatica con virus o rubar de bëgns aziendai). De plü, l'imunitè vel ma sce la revelaziun ê streitamënter nezessaria por descurí la violaziun : sce le segnaladú mena döta la banca dac aziendala con i dac sensibli de 10.000 cliënc por denunzié n fal de 500 euro, le prinzip de proporzionalitè vëgn violé y l'imunitè scaje.

Svilups giurisprudenziai sön l'articul 20 : Cassaziun y Tribunal de Balsan

La giurisprudënza dla Cort de Cassaziun (sentënza n. 41488/2021 y sezions unides n. 35792/2022) à fissé le prinzip che l'imunitè dl segnaladú mëss gní valutada con gran rigor sön la basa dl bilanciamënt danter l'interes publich ala legalitè y la libertè de impresa tutelada dal articul 41 dla Costituziun. Ince le Tribunal de Balsan te n provedimënt de laur dl 2023 à confermé che le colaboradú che trasmet documënc confidenziai zënza respeté le canal de whistleblowing pert la scunanza penala y sivila, deache le decret tol en conscidraziun l'esclujiun de responsabilitè ma sce la comunicaziun suzed tres i canai legai.

La tütela te comunités ladines dles Dolomites

Tles valades ladines de Südtirol y Trentin, Val Badia, Gherdëina y Fascia, le raport danter canai interns y esterns mëss tigní cont de carateristiches soziales uniches :

Le contest de comunité strenta y la confidënza

Ti comuns ladins y ti raions de munt se conësc la gran pert dles porsones de porsona. Te n hotel con 60 dependënc o te n comun con 2.000 abitanc ésel suënz fazil da capí chi che podess avëi fat na segnalaziun ma dal stil de scritöra o dai dac zitiá.

Chësta realtè porta i lauranc a avëi n tëme plü gran de ritorsiuns tla caje de segnalaziun interna. Sce le gestur intern é n dirijënt dl lüch conliá con les families dominantes dla valada, le segnaladú pó avëi na rajun daldöt lezitima por s'ademplí diretamënter al canal estern de ANAC aladô dl articul 6, coma 1, lëtra c) dl decret.

Sconanza dl lingaz ladin ti canai interns y esterns

I canai interns di enc publics y dles sozietés in-house dles valades dolomitiches mëss ester ativá con interfazes bilingues o trilingues (ladin, todësch, talian). Le segnaladú à le dirit costituzional de adoré le ladin te vigni fasa dl prozedimënt.

Ince tl canal estern de ANAC pó le segnaladú mené süa segnalaziun te lingaz ladin. ANAC, sciöche autorité nazionala, garantësc tres i prozedimënc d'ofize la traduziun y la gestion zënza che le segnaladú vegne penalisé por l'adoranza de süa uma-lingaz.

Aziëndes in-house y sozietés sanitares (SABES, Alperia)

Por les gran aziëndes de servisc public te Südtirol sciöche l'Azienda Sanitara (SABES) o les sozietés de energia y trasport (Alperia, SASA), la conecsziun danter canai interns y esterns mëss respeté les deliberes de giunta provinziala sön la transparenza y le multilinguism. I dependënc de chëstes sozietés che laura ti distrec sanitars o ti magazins dles valades ladines à la medema paritè de azes y de sconanza.

Responsabilitè sivila y de risarcimënt te caji de denunzia calunniada

Le decret conzed sconanza al segnaladú ma sanzionëia te manira rigorosa l'adoranza zlonameda dl sistem. Chi che adora le canal de whistleblowing por mené denunzies false con dolo o colpa greva (reat de calunia aladô dl articul 368 c.p. o difamaziun ex art. 595 c.p.) përt vigni tütela.

Te chisc caji ANAC pó apliché na sanzion pecuniaria da 500 a 2.500 euro al segnaladú calunniadú, y la porsona calunniada pó mëte a jí n'azion de risarcimënt di danni morai y de imagena dan al Tribunal sivil ordinär. L'impresa pó de plü apliché sanzions disciplinares cina al licenziamënt por justa gauja.

Tabella de comparaziun : Canai interns, canal estern ANAC y revelaziun publica

Cuadar sintetich dles carateristiches y dles condiziuns de azes :

Rocoes por la conformitè di canai te l'impresa

Por garantí che l'architetöra di canai sides segura y efëtiva, consiëiese chisc pesć :

• Splighé te manira dita les regoles dl canal estern : Tl regolamënt intern y sön le portal de whistleblowing mëstel meter les informaziuns clares sön canche y co che an pó adoré le canal estern de ANAC ;
• Garantí la terzietè dl gestur intern : Sielie n gestur estern profescional o l'OdV 231 por diminuí le risch che i lauranc tëmes ritorsiuns y saltes diretamënter ad ANAC ;
• Adoré na platafurma tecnologica zertificada : Con crifratura asimetrica end-to-end, separaziun di dac y chat anonima con token ;
• Promöie la lingaz ladin ti raions de mendranza : Metëde a desposiziun la platafurma te lingaz ladin por aumenté la fidüza di colaboradús locales.

Domandes che vëgn suënz fates (FAQ)

Pó n laurant mené la segnalaziun ad ANAC zënza adoré le canal intern?

Ma sce al sussist öna dles cuater condiziuns dl articul 6 (mancianza de canal intern, retarz ti termins, fondé tëme de ritorsiun o prigo iminënt por l'interes publich). Sce deguna de chëstes condiziuns n'é ademplida, la segnalaziun esterna n'é nia lezitima y la sconanza scaje.

Cie suzedel sce n dependënt püblichela la violaziun sön Facebook?

Sce les condiziuns daldöt ezeziunales dl articul 15 n'é nia ademplides, la revelaziun publica porta ala përdita dla sconanza de whistleblowing. Le dator de laur pó licenzié le dependënt por justa gauja y lo denunzié por difamaziun.

Sce le gestur intern é conliá con la violaziun, pózel adoré ANAC?

Ojé. L'articul 6, coma 1, lëtra c) conzed l'azes diret ad ANAC canche al sussist n conblic d'interesc o n fondé tëme che la segnalaziun interna n'ess nia gní tratada te manira imparziala.

Copó n segnaladú gní tutelé sce al à revelé secrec industriai?

L'articul 20 dl decret conzed l'imunitè penala y sivila sce la revelaziun di secrec ê streitamënter nezessaria por descurí la violaziun y sce le segnaladú à respeté i canai prevësc dala lege.

Pó n zitadin de lingaz ladin mené la segnalaziun ad ANAC por ladin?

Ojé. ANAC garantësc l'azes ai zitadins de döta Talia y gestësc les segnalaziuns te lingac de mendranza reconesciüs dala Lege 482/1999.

Cie ésel l'Organism de Vijilanza (OdV) tla gestion dl canal?

L'OdV é l'organism nominé aladô dl Decret legislatif n. 231/2001 che vijilëia sön l'eficazia dl model de organisaziun. Al é suënz le gestur ideal dl canal intern porvia de süa independënza dal management.

Pó le dator de laur avëi azes ales segnalaziuns fates ad ANAC?

Nò. ANAC ne trasmët mai l'identitè dl segnaladú al dator de laur. ANAC comuniches ma l'ojet dla violaziun te caji streitamënter nezessaris por condüje l'istrutoria aministrativa.

Sce la segnalaziun interna vëgn archiviada, pózel passé ad ANAC?

Ojé. Sce le segnaladú conscidra che l'archiviaziun interna é stada inmotivada o che l'istrutoria n'é nia stada condüta te manira coreta, al pó se volté al canal estern de ANAC.

Val l'imunitè dl articul 20 sce le segnaladú à rubé i documënc con scassin?

Nò. L'articul 20 scrij dant che la sconanza ne vel nia por condütes che costituësc reat autonom zënza colegamënt con la segnalaziun, sciöche l'intrusiun fesica o informatica ilizita.

Pó n comun ladin con 1.500 abitanc adoré le canal estern de ANAC de dert?

I comuns é obligá da mëte a jí n canal intern (ince partí cun atri comuns aladô dl art. 4, coma 4). ANAC resta n canal sussidiär por i dependënc dl comun canche le canal comunal n'é nia atif o concurr les condiziuns dl art. 6.