Namahis dieđiheamit Suoma lágas: Juridihkalaš rámit ja luohttámušlašvuohta

Suoma dieđiheaddjisuodjalanláhka (1171/2022) mearrida dárkilit, mo namahis dieđihusaid galgá gieđahallat organisašuvnna siskkáldas kanálain ja stáhta eiseválddiin. Vaikko láhka ii njuolgga geatnegahte buot priváhta bargoaddiid vuostáiváldit namahis dieđáhusaid, geavatlaččat buot lágalaš ja doaibmi kanálačovdosat fállet dán vejolašvuođa, dasgo namahisvuohta lea dehaleamos vuohki vuolidit dieđihankynnyksen ja paljastit duođalaš boasttuvuođaid.

Namahisvuohta lea dieđiheaddjái dehálamos dorvu. Organisašuvdna oažžu dieđu boasttuvuođain áigebále.

Eurohpá parlameantta ja ráđi direktiiva (EU) 2019/1937 guđii lahttoriikkaide eaktodáhtolaš lobi mearridit namahis dieđáhusaid gieđahallamis, muhto Suoma nationála láhkaaddi ásahii lága 5 §:ii ja 23 §:ii poikkeuksellisen garra suoji: jos olmmoš lea dahkan dieđáhusa namahisat, muhto su identitehta paljastuvvá maŋŋelabbá, sus lea dievaslaš ja automáhtalaš lágalaš suodji buot bargoaddi vástodoaimmaid vuostá.

Dán ohpehis čiekŋudit dárkilit namahisvuođa juridihkalaš mearkkašupmái, guovtteguvllot anonyma gulahallama teknihkalaš gáibádusaide, IP-čujuhusaid ja metadieđuid automáhtalaš sihkkumii sihke UNOVOX alsttá teknologalaš čovdosiidda.

Eaktodáhtolaš vuostáiváldin vs. geatnegasvuohta gieđahallat boahtán dieđáhusaid

Dieđiheaddjisuodjalanlága 13 §:a mielde bargoaddis lea vuoigatvuohta mearridit, dohkkehago dat namahis dieđáhusaid iežas siskkáldas kanálas. Jos bargoaddi dattetge mearrida vuostáiváldit namahis dieđáhusaid dahje jos dieđáhus boahtá kanálii, organisašuvnnas lea njuolgga lágalaš geatnegasvuohta gieđahallat ja dutkat ášši seamma dárkilit go nammahuvvon dieđáhusaid.

Dutkangeatnegasvuohta guoská maiddái namahis dieđáhusaide poikkeuksetta. Bargoaddi ii oaččo hilgut duođalaš dieđáhusa dušše namahisvuođa dihte.

Geavatlaš bargoelámis organisašuvnnat mat gieldit namahis dieđáhusaid dahket stuorra strategalaš meaddima. Jos bargit eai luhte dasa ahte sin identitehta bissu suojis, sii guđđet dieđitkeahttá dahje jorgasit njuolgga Vuoigatvuođaoaivámučča olgguldas kanála beallai dahje mediijai, mii mielddisbuktá organisašuvdnii almmolaš skandálaid ja finánsariskkaid.

Namahis kanála ásaheapmi nannesta työyhteisön luohttámuša. Luohttámuš lea organisašuvnna dehálamos árvu árgabeaivvis.

Luohttevaš SaaS-alsttá nugo UNOVOX fállá dievaslaš namahisvuođa, mii sihkkarastá organisašuvdnii dan ahte buot boasttuvuođat bohtet jođihusa dihtui ovdalgo daid mielddisbuktá almmolaš vahágiid.

Identitehta suodjaleapmi ja maŋŋelabbá paljastuvvan dieđiheaddji retroaktiivvalaš suodji

Okta Suoma dieđiheaddjisuodjalanlága dehálamos mearrádusain lea lága 5 §:a ja 23 §:a mukasaš retroaktiivvalaš suodji. Jos bargi lea dahkan dieđáhusa namahisat, muhto bargoaddi dahje eará bargit ožžot maŋŋelabbá diehtit su identitehta (ovdamearkka dihte áššedovdamuša, bargobáikki diliid dahje eahpádusa vuođul), dieđiheaddjis lea njuolgga seamma garra suodji vástodoaimmaid vuostá go nammahuvvon dieđiheaddjis.

Retroaktiivvalaš suodji lea ehdoton ja riekteproseassas sitova. Bargoaddi ii oaččo čuozihit bargái makkárge vástodoaimmaid.

Dát mearkkaša dan, ahte jos bargoaddi eretcealká, lomauttaa dahje heajuda bargi bargoeavttuid dan maŋŋá go dieđiheaddji identitehta lea šaddan ilbmii, bargoaddi heiveha lága 24 §:a mukasaš jorgalahtton duođašangeatnegasvuođa.

Bargoaddi ferte duopmostuolus aukottomasti čájehit doaibmás johtán eará áššálaš sivaid dihte. Bargi dárbbaša dušše čájehit dahkán dieđáhusa namahisat.

Jos bargoaddi ii nákce dán duođaštusa ovddidit, dat duomihuvvo máksit dieđiheaddjái stuorra hyvitysa lága 25 §:a vuođul almmá makkárge bajitráji haga.

Teknihkalaš anonyymitehta eavttut: Zero-Knowledge krypteren ja serverloggat

Dábálaš IT-čovdosat nugo e-poastačujuhusat, siskkáldas intranet-skovit dahje rabas Google Forms -hámát eai leat goassege namahisat. Dábálaš serverat vurkkejit IP-čujuhusaid, geavaheaddjidovddaldagaid, dihtora MAC-čujuhusaid ja rehkegoahtilogaid, mat paljastit dieđiheaddji identitehta ja bargobáikki minuhtaid siste.

Dábálaš e-poasta paljastaa dieđiheaddji identitehta automáhtalaččat. IT-bajásdoalus lea dávjá beassan boastabovssa sisdoaluide.

Lágalaš namahisvuohta gáibida earenoamáš alladási krypteren- ja diehtodorvoarkitektuvrra. Vuogádat ferte doaibmat Zero-Knowledge prinsihpa mielde:

• Geahčis geahčái -krypteren (End-to-End): Dieđáhus krypterejuvvo dieđiheaddji neahttalohkkis ja dušše nammaduvvon vástoolbmot besset rahpat dan iežaset priváhta kriptográfalaš čoavddain.
• IP-čujuhusaid automáhtalaš sihkkun: Vuogádat ii vurkke IP-čujuhusaid dahje servverloggaid tietokantii goassege.
• Dokumeanttaid automáhtalaš buhtisteapmi: Vuogádat eretváldá buot čiegus metadataid, EXIF-govvadieđuid ja čálli persovnnalaš nammaid laktosiin ovdalgo gieđahalli beassá oaidnit áššebáhpára.
• Infrastruktuvrra sirren: Vuogádat ferte doaibmat organisašuvnna siskkáldas IT-fierpmádaga olggobealde sorjjasmeahttun serveriin.

Guovtteguvllot anonyma ságastallan ja áigemeariid goziheapmi

Lága 12 § ásaha geatnegasvuođa doaimmahit vuostáiváldindieđu 7 beaivvis ja addit máhcahaga 3 mánus. Mo dát áigemearit sáhttet ollašuvvat, jos dieđiheaddji lea áibbas namahis iige organisašuvnnas leat su e-poastačujuhus dahje telefonnummir?

Guovtteguvllot anonyma gulahallan čovddii dán váttisvuođa. UNOVOX alsttá fállá dán teknologalaš čovdosa automáhtalaččat.

Go dieđiheaddji sádde dieđáhusa UNOVOX alsttá bokte, vuogádat addá sutnje automáhtalaččat sierra, satunnaisesti genererejuvvon áššekoda ja salasana. Dán koda bokte dieđiheaddji beassá lohkat vástoolbmuid vástádusaid, vástidit jearahallamiidda ja vuostáiváldit 7 beaivvi ja 3 mánu dieđuid almmá persovdnadieđuid almmutkeahttá.

Dát guovtteguvllot gulahallan lea mearrideaddji ášši dutkama lihkostuvvamii. Vástoolbmot sáhttet bivdit lassiduođaštusaid dieđiheaddjis suollemasat.

Dieđiheaddji sáhttá seammás sirdit ođđa áššebáhpáriid dahje govaid dutkama veahkkin almmá ahte su persovnnalaš dorvu vahágahttojuvvo.

Vuoigatvuođaoaivámučča doaimmahaga meannudanvuohki namahis dieđáhusain

Vuoigatvuođaoaivámučča doaimmahat (Justitiekanslersämbetet) Suoma keskitettynä olgguldas kanálan vuostáiváldá maiddái namahis dieđáhusaid. Vuoigatvuođaoaivámuš gieđahallá namahis dieđáhusaid dárkilit, jos dieđáhus lea doarvái dárkil ja sisdoallá ákkaid duođalaš rihkkumis.

Olgguldas kanála fállá bargái lágalaš geainnu. Vuoigatvuođaoaivámuš goziha dieđáhusaid laillisuutta viidát miehtá riikka.

Jos namahis dieđáhus lea poikkeuksellisen epämääräinen dahje váilu makkárge duođaštus, Vuoigatvuođaoaivámuš sáhttá mearridit guođđit ášši aineellisen dutkama haga. Danne dieđiheaddjái lea dehaleamos addit nu dárkilis dieđuid go vejolaš iežas dieđáhusas.

Bearráigeahččoeiseválddit dutket ášši aineellisesti. Vuoigatvuođaoaivámuš koordinere dieđáhusaid sirdima áššedovdi eiseváldái njuovžilit.

Dieđiheaddji oažžu seamma lágalaš suoji maiddái olgguldas kanálas jos su identitehta boahtá maŋŋelabbá ilbmii.

Sámi giellalága ollašuvvan namahis dieđiheamis

Sámi giellaláhka (1086/2003) vástida sápmelaččaid vuođđolágalaš gielalaš rivttiin. Sámiid ruovttuguvllus almmolaš eiseválddiin ja gielddain namahis dieđihankanála ferte doaibmat njuovžilit davvisámegillii, anárašgillii ja nuortalašgillii.

Sámegiella lea virggálaš giella ruovttuguvllus miehtá. Sápmelaš bargis lea vuoigatvuohta dieđihit iežas eatnigillii.

Namahis dieđiheaddji ferte bastit dahkat dieđáhusa sámegillii ja oažžut buot vuostáiváldindieđuid ja máhcahagaid seamma gillii koda bokte. UNOVOX alsttá fállá dán olles gielalaš doarjaga automáhtalaččat.

Gielalaš dásseárvu lea vuođđorivttiid guovddáš ášši. Namahisvuohta ja giella doibmet ovttas bargiid dorvun.

Dát sihkkarastá dan, ahte sámi bargiin lea álo dásseárvosaš ja dorvvolaš geaidnu dieđihit boasttuvuođain almmá makkárge hehttehusa haga.

Vástodoaimmaid gielddus ja jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta namahisvuođas

Dieđiheaddjisuodjalanlága 23 §:a vástodoaimmaid gielddus lea eavttoheapme. Bargoaddi ii oaččo čuozihit bargái makkárge vahátlaš doaimmaid, jos bargi identitehta paljastuvvá namahis dieđiheami maŋŋá.

Vástodoaimmat leat ankarasti kiellettyjä buot lágalaš dásiin. Jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta suddje bargi riekteproseassas täysimääräisesti.

Jos bargoaddi eretcealká bargi, vuolidit su bálkká dahje heajuda su bargoeavttuid, duopmostuollu heiveha lága 24 §:a mukasaš jorgalahtton duođašangeatnegasvuođa. Bargoaddi ferte duopmostuolus duođaštit doaibmás johtán eará áššálaš sivaid dihte.

Jos bargoaddi ii bastte dán duođaštit, dat duomihuvvo máksit bargái stuorra hyvitysa lága 25 §:a vuođul. Hyvityssakkos ii leat lágas mearriduvvon bajitrádji.

Dát vuogádat fállá bargái máilmmi garraseamos lágalaš suoji vástodoaimmaid vuostá.

Geavatlaš skenáriat: Namahis dieđiheapmi bargoelámis

Čuovvovaš geavatlaš skenáriat Davvi-Suomas ja sámiid ruovttuguvllus čájehit, mo namahis dieđiheapmi doaibmá praktihkas:

Praktihkalaš skenáriat čalmmustahttet lágalaš meannudanvugiid árgabeaivvis. Juohke bargoaddidilli gáibida dárkilis riekteárvvoštallama.

• Skenário 1: Turismafitnodat Soađegilis (70 bargi). Bargi dieđiha namahisat UNOVOX kanála bokte ruhtapesen-eahpádusain. Vástoolbmot ságastallet bargiin koda bokte ja gárve loahpalaš raportta. Bargi identitehta bissu suojis.
• Skenário 2: Ohcejoga gielda (Utsjoen kunta). Virgeolmmoš dieđiha namahisat davvisámegillii skáhpomboasttuvuođain. Gielda gieđahallá ášši sámegillii ja doaimmaha máhcahaga koda bokte 60 beaivvis.
• Skenário 3: Ruvkedoaibma Lappis (190 bargi). Bargi dieđiha namahisat birasnuoskkideamis. Hoavda arvvaa gii dieđiheaddji lea ja viggá eretcealkit su. Jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta suddje bargi täysimääräisesti.
• Skenário 4: Finánsaásahus Roavvenjárggas (45 bargi). Fitnodat gullá nollarádjái Fiva gozihusa vuolde. Fitnodat fállá UNOVOX namahis kanála, mii automáhtalaččat sihkku IP-čujuhusaid ja sanitere laktosiid.
• Skenário 5: Lappi buresveadjinguovlu (Dearvvašvuođabálvalusat). Dikšu dieđiha namahisat dálkkaslaš boasttodagas. Vástoolbmot čađahit vuđolaš siskkáldas dutkama ja njulgejit rutiinnaid potiántadorvvolašvuođa sihkkarastimii.

Bargosuodjevirgeoapmahačča (AVI) bearráigeahččovásáhusat ja dárkkistusat

Guovlohálddahusdoaimmahat (AVI) bargosuodjevirgeoapmahažžan goziha namahis dieđihankanálaid ja daid meannudanvugiid miehtá Suoma. Bearráigeahččodárkkistusain virgeoapmahaš dárkkista earenoamážit čuovvovaš áššiid:

Bearráigeahččodárkkistusat boahtet dieđitkeahttá bargoaddiide miehtá Suoma riikka. Virgeoapmahaš gáibida čálalaš duođaštusaid kanála doaimmas.

• Leago organisašuvnnas čálalaš ja virgálalaš dieđiheaddjisuodjaluspolitiikka, mii lea juogaduvvon buot bargiide?
• Leatgo siskkáldas gieđahallit nammaduvvon virggálaš mearrádusain ja leatgo sii ožžon doarvái skuvlejumi sorjjasmettumodatii ja salassapitoon?
• Leago kanála teknihkalaš dáfus nu dorvvolaš, ahte IT-bajásdoalli dahje hoavda ii beasa oaidnit dieđiheaddji identitehta?
• Čuvvojitgo 7 beaivvi vuostáiváldindieđu ja 3 mánu máhcahaga lágalaš áigemearit dokumenterejuvvon vugiin?
• Leago yhteistoimintamenettely čađahuvvon ja beavdegirji vuolláičállojuvvon ovdal kanála atnuiváldima?

Jos bargoaddis váilot dáhpáhusaid duođašteaddji áššebáhpárat, virgeoapmahaš addá čálalaš geatnegasvuođa ja ásaha mearreáiggi vigiid njulgemii.

DPIA ja diehtosuodjegažaldagat namahis dieđiheamis

Dieđihankanála bajásdoallu kytkeytyy njuolgga Eurohpá uniovnna oppalaš diehtosuodjeásahussii (GDPR) sihke nationála diehtosuodjeláhkii (1050/2018). Vaikko dieđiheaddji lea namahis, dieđáhussii sáhttet gullat eará olbmuid, nugo eahpiduvvon olbmo dahje duođašteaddjiid persovdnadieđut.

Persovdnadieđuid suodji čatná bargoaddi buot dásiin. Rekisterinpitäjä ferte čađahit diehtosuoji váikkuhusárvvoštallama (DPIA) ovdal atnuiváldima.

DPIA-árvvoštallamis ferte árvvoštallat erenoamážit riskkaid, mat laktásit persovdnadieđuid jávkadeapmái, väärinkäytöksiin ja teknihkalaš suodjemekanismmaide. Diehtosuodjeáittardeaddji doaimmahat goziha, ahte organisašuvdna čuovvu tietojen minimointiperiaatetta ja sihkku dárbbašmeahttun dieđuid dakkaviđe almmá maŋoneami haga.

Dieđiheaddjisuodjalanlága 29 §:a mielde buot dieđihankanálii čoggon áššebáhpárat fertejit sihkkojuvvot viđa jagi siste dieđáhusa saapumisesta.

Almmolaš sektora namahisvuohta: Gielddat ja buresveadjinguovllut

Almmolaš hálddahusas gielddat, buresveadjinguovllut ja stáhta virgedoaimmahagat fertejit fállat namahis kanála buot bargiide ja virgeolbmuide. Almmolaš ruđaid hálddašeapmi ja mearrádusdahkama laillisuus gáibidit alimus dási rabasvuođa ja bealátkeahtesvuođa.

Almmolaš bálvalusat gáibidit ehtalaš ja vuoiggalaš doaimma. Virgeolbmo lea dorvvolaš dieđihit namahisat.

Buresveadjinguovlluin dearvvašvuođabargiid namahis dieđáhusat potiántadorvvolašvuođas dahje dálkkaslaš boasttodagain gáibidit johtilis siskkáldas dutkama. Čieža beaivvi vuostáiváldindiehtu koda bokte nannesta bargái, ahte ášši lea váldon jođihusa gieđahallamii almmá virgehehttehusa vára haga.

Gielddain almmolaš skáhpomiid boasttuvuođat fertejit čielggaduvvot golmma mánu siste virggálaš beavdegirjjiiguin.

Finánsasurggiid nollarádji ja namahis dieđihangeatnegasvuohta

Finánsamárkaniin báŋkkuid, sijoituspalvelufitnodagaid ja dáhkáduslágádusaid ferte deavdit vel garrasat gáibádusaid. Finánsabearráigeahčču (Fiva) goziha nollarádjái gullevaš doibmiid namahis kanálageatnegasvuođaid čuovvuma miehtá Suoma.

Finánsasurggiin namahisvuohta eastá stuorra ruđalaš vahágiid. Fiva sáhttá ásahit almmolaš várrehusaid ja hálddahusmávssuid.

Finánsaásahusain dieđáhusat guoskkahit dávjá stuorra ruđalaš riskkaid, man dihte namahis dieđiheami teknologalaš dorvu ferte leat auditerejuvvon alimus dásis. Fiva gáibida čálalaš raporttaid kanála doaimmas jahkásaččat.

UNOVOX fállá finánsasurggiide automáhtalaš compliance-moduvlla, mii duođašta Fivai buot lágalaš gáibádusaid doahttaleami.

Sámediggi ja sámegielat virgeásahusat namahisvuođa goziheamis

Sámediggi lea sámiid álbmotválljen parlameanta ja almmolašrievttálaš iešstivrenehkan, mii ovddasta sámiid nationála ja riikkaidgaskasaš oktavuođain. Stáhtahálddahusa almmolaš organisašuvdnan Sámediggi ferte doallat fámus namahis siskkáldas dieđihankanála, mas davvisámegiela sajádat lea vuođđolágalaččat dáhkiduvvon.

Sámedikki bargit fertejit bastit dieđihit dorvvolaččat ja suollemasat. Ásahus fállá dievaslaš namahisvuođa sámegillii.

Seamma njuolggadus guoská sámi oahpahusguovddážii (SAKK), Sámi musea Siidii ja eará almmolaš sámi ásahusaide. Sámi giellalága (1086/2003) mielde dain lea njuolgga geatnegasvuohta bálvalit bargiid ja álbmoga sámegillii namahis kanálain maiddái.

Jos sámi ásahusa siskkáldas kanála váilu, bargis lea vuoigatvuohta sirdásit Vuoigatvuođaoaivámučča olgguldas kanálii sámegillii.

Ehtalaš ja kultuvrralaš hástalusat namahis dieđiheamis

Namahis dieđiheami lágalaš gieđahallan gáibida ehtalaš dásseárvvu ja bealátkeahtes meannudeami organisašuvnnas. Namahisvuohta ii oaččo šaddat reaidun guorrasit boasttoárvvoštallamiidda dahje vuođđomettoš vihalašvuođa ovddideapmái.

Vástoolbmot fertejit árvvoštallat dieđáhusa ákkaid čavgadit ja áššálaččat. Árbevierut ja lágalaš gáibádusat doibmet ovttasráđiid dásseárvosaččat.

Sámiid árbevirolaš servodagas áššiid meannudeapmi lea vuođđuduvvan dásseárvosaš ságastallamii, siidavuogádahkii ja kollektiivvalaš árvvuide, mat addet nannosaš vuođu maiddái ođđaáigásaš dieđiheaddjisuodjalussii.

Go organisašuvnnas lea sajis dorvvolaš namahis kanála, bargit luhttet dasa eambbo ja leat eanet válbmásat dieđihit boasttuvuođain siskkáldasat.

Bargosopamušlága ja ovttasbargolága heiveheapmi namahisvuhtii

Suoma bargosopamušláhka (55/2001) ásaha bargoaddái ja bargái oktasaš lojalitehtageatnegasvuođa. Dieđiheaddjisuodjalanláhka mearrida dárkilit, ahte lágalaš dieđiheami dahkan siskkáldas dahje olgguldas kanálii ii rihko goassege bargoaddi lojalitehtageatnegasvuođa.

Lojalitehtageatnegasvuohta ii gieldde lágalaš dieđiheami dahkama. Bargis lea vuoigatvuohta buktit ovdan boasttuvuođaid.

Ovttasbargolága (1333/2021) mielde bargoaddi ferte čađahit gulahallama bargiid luohttámušolbmuiguin ovdal namahis kanála atnuiváldima, ja ráhkadit virggálaš beavdegirjji mii čájeha šiehtadallamiid bohtosiid.

Beavdegirji lea dehaleamos duođaštus bargosuodjevirgeoapmahačča bearráigeahččodárkkistusain miehtá Suoma.

Almmolaš skáhpomat ja namahis dieđiheami compliance-gáibádusat

Almmolaš skáhpomiin (hankintalaki 1397/2016) gáibiduvvo fitnodagain alimus dási lobálašvuohta ja ehtalašvuođa njuolggadusaid čuovvun. Gielddat, buresveadjinguovllut ja stáhta ministeriijat leat ásahan gáibádusa, ahte stuorra bálvalusfálliin ferte leat sajis lágalaš dieđiheaddjisuodjalankanála namahisvuođa vejolašvuođain.

ESG-gáibádusat čatnet juohke stuorra priváhta fitnodaga miehtá riikka. Fálaldatgilvvut gáibidit dievaslaš lágalašvuođa duođaštusa fállis.

Jos priváhta fitnodat laimmaha namahis kanála ásaheami dahje viggá hehttet bargiid geavaheamis kanála, dat rihkku tvingande lainsäädäntöä ja sáhttá šaddat hilgojuvvot almmolaš fálaldatgilvvuin ehtalaš eavttuid deavddekeahttáivuođa dihte.

Dasa lassin fitnodaga jođihus sáhttá šaddat persovnnalaš vahátbuhtadusvástui oamasteddjiid ovddas, jos fitnodat massá dehaleamos soahpamušaid kanála váiluma geažil.

Konsernnaid siskkáldas namahisvuođa čovdosat ja resursaid juogadeapmi

Máilmmiviidosaš ja nationála konsernnain badjánit dávjá váttis juridihkalaš gažaldagat das, mo namahis dieđiheami vuogádagat galget ordnejuvvot konsernna eadnifitnodaga ja tytäryhtiöiden gaskkas. Eurohpá komissiovnna virggálaš dulkosat ja Suoma nationála láhka ásahit dása čielga rájiid.

Stuorra vuollásašfitnodagain ferte leat iežaset iešheanalaš kanála. Eadnifitnodat ii oaččo gieđahallat buot dieđáhusaid automáhtalaččat.

Lága 10 §:a 3 momeantta mielde gaskasturrosaš vuollásašfitnodagat (50–249 bargi) sáhttet juogadit siskkáldas kanála ja resursaid eadnifitnodagain dahje eará vuollásašfitnodagaiguin, muhto stuorra unnimustá 250 bargi bálkáhahtti fitnodagain ferte álo leat iežaset báikkálaš namahis kanála ja báikkálaš gieđahallit Suomas.

Jos bargi vásiha ahte konsernna siskkáldas kanála ii leat luohttevaš, bargis lea lága 7 §:a vuođul njuolgga vuoigatvuohta jorgasit Suoma Vuoigatvuođaoaivámučča olgguldas kanála beallai.

UNOVOX alsttá ja dieđiheaddji konfidensialitehta dáhkideapmi

Lágalaš gáibádusaid deavdin gáibida eanet go dušše e-poastta dahje dábálaš neahttaskovi. Dábálaš IT-vuogádagat vurkkejit IP-čujuhusaid ja rehkegoahtilogaid, mat sáhttet paljastit dieđiheaddji identitehta minuhtaid siste.

Moderni krypteren suddje organisašuvnna mainneha bealátkeahttát ja nannosit. UNOVOX fállá dievaslaš teknologalaš dorvvu buohkaide.

UNOVOX fállá Suoma márkanii heivehuvvon alsttá, mii vástida buot Láhka 1171/2022, EU-direktiivva ja GDPR gáibádusaide:

• Zero-Knowledge krypteren: Dieđáhus krypterejuvvo neahttalohkkis nu ahte dušše nammaduvvon gieđahallit besset lohkat dan. Eai ge servendoallit beasa oaidnit sisdoalu.
• IP-čujuhusaid automáhtalaš sihkkun: Vuogádat ii vurkke IP-čujuhusaid dahje rehkegoahtilogaid tietokantii goassege.
• Metadieđuid eretváldin: Buot laktosat (Word, PDF, govat) saniterejuvvojit automáhtalaččat nu ahte EXIF- ja čálli dieđut sihkkojuvvojit ovdal gieđahallanolbmo oaidnima.
• Guovtteguvllot anonyma ságastallan: Dieđiheaddji oažžu sierra koda ja beassansáni, maiguin son sáhttá ságastallat gieđahalliiguin ja vuostáiváldit 7 beaivvi ja 3 mánu dieđuid almmá persovdnadieđuid almmutkeahttá.
• Gielalaš dásseárvu: Olles doarjja davvisámegillii, suomagillii, ruoŧagillii ja eŋgelasgillii.

Válljemiin UNOVOX alsttá organisašuvdna sihkkarastá täyden lágalašvuođa ja fállá bargiidis alimus dási suoji väärinkäytösten paljastamises.

Suoma nationála hálddahusrievtti ja riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid guovddáš prinsihpat gáibidit, ahte juohke bargi galgá bastit dieđihit boasttuvuođain almmá makkárge balu haga virggi massimis dahje siskkáldas hehttehusain, dasgo almmolaš beroštupmi ja lágalašvuođa goziheapmi leat álo vuođđodásis dehaleappot go ovttaskas organisašuvnna siskkáldas hállu čiehkat boasttuvuođaid almmolašvuođas ja bearráigeahččoeiseválddiin. Juohkehaččas lea lágalaš vuoigatvuohta dorvvolaš bargoelámái.

Dieđiheaddjisuodjalanlága vuđolaš ulbmilin lea láhčit dakkár lágalaš birrasa, mas eŋgelasgielat, suomagielat, ruoŧagielat ja davvisámegielat dieđiheaddjit leat áibbas dásseárvosaš sajádagas, go sii meannudit organisašuvnna siskkáldas boasttuvuođaid ja gáibidit bealátkeahtes čielggadeami ovdalgo ášši sirdása almmolaš eiseválddiid dahje duopmostuoluid gieđahallamii beroškeahttá das makkár virgeceahkis dieđiheaddji bargá. Gielalaš vuoigatvuođat gullet eamiálbmogii njuolgga vuođđolágas.

Bargorievttálaš vástodoaimmaid jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta lea lága fámolaččamus reaidu, mii mearkkaša geavatlaččat dan, ahte bargoaddi ferte duopmostuolus aukottomasti čájehit doaibmás vuođđuduvvan buhtes áššálaš sivaide, jos bargi vásiha makkárge bargoeavttuid heajudusa, bálkkávuolidusa dahje bargobáikki rievdadeami maŋŋá go lea dahkan siskkáldas dieđáhusa organisašuvnna kanálii almmá miehtama haga. Lossat duođašangeatnegasvuohta suddje bargi buot dilálašvuođain.

Sámi giellalága heiveheamis almmolaš eiseválddiin ferte fuolahit das, ahte dieđiheaddji oažžu buot vuostáiváldindieđuid, jearahallamiid, čilgehusaid ja máhcahagaid dan sámegillii, man son lea ieš válljen kanálas geavahit, almmá makkárge maŋonemiid haga dahje gáibádusa haga jorgalit áššebáhpáriid suomagillii iežas goasttádusain dahje ovttaskas bargi vásttu vuolde. Davvisámegiella lea virggálaš giella sámiid ruovttuguvllus.

Krypterejumit ja diehtodorvočovdosat galget leat nu dárkilit plánejuvvon ja doaibmat nu nannosit, ahte vel organisašuvnna alimus jođiheaddji, diehtojuohkima hoavda dahje serverbajásdoalli eai bastte goassege gávnnahit dieđiheaddji IP-čujuhusa, geavaheaddjidovddaldaga dahje rehkegoahtilogaid, mat sáhtášedje paljastit dieđiheaddji persovnnalaš identitehta dahje bargoortnega organisašuvnna siskkobealde. Diehtodorvu lea vuogádaga dehálamos vuođđoeaktu árgabeaivvis.

Suoma nationála gozihanvuogádagas Guovlohálddahusdoaimmahat ja Ruhtadanbearráigeahčču ovttasbargaba dárkilit Vuoigatvuođaoaivámuččain, vai juohkehaš geatnegas bargoaddi ollašuhttá lágalaš geatnegasvuođaidis almmá spiehkastagaid haga ja sihkkarastá dan, ahte dieđiheaddjit eai gártta hehttehusaid čuozáhattan siskkáldas dieđáhusa dahkama dihte geavatlaš bargoárggis. Eiseválddit gozihit lága čuovvuma čavgadit juohkehaččas.

Bargiid oassálastin ja ovttasbargomeannudeapmi ovttasbargolága mielde leat vuođđogáibádussan lágalaš dieđihankanála ásaheapmái, dasgo dieđihankanála vuođđudahttin almmá bargiid luohttámušolbmuid gulahallama haga buktá bargoaddái hálddahuslaš mávssuid ja dahká kanála atnuiváldimis lágahis meannudeami Suoma riektevuogádagas. Ovttasbargošiehtadallamat galget leat duođalaččat ja vuđolaččat.

Almmolaš hálddahusa ja eiseválddiid bealátkeahtesvuohta lea eaktun dásseárvosaš servodahkii, mas juohke virgeolbmo galgá bastit buktit ovdan mearrádusdahkama vádduid, vearroruđaid boasttogeavaheami dahje virgevuoigatvuođaid laimmahusaid almmá balu haga virggis eretcealkimis dahje virgehehttehusain. Rabasvuohta nannesta riikkavuložiid luohttámuša buot bálvalusaide.

Priváhtasektora stuorimus fitnodagat galget atnit dieđihankanála strategalaš reaidun siskkáldas riskahálddašeamis ja korpusiid stivremis, dasgo áigebále paljastuvvon lágahisvuođat ja ehtalaš boasttuvuođat sáhttet siskkáldas gieđahallama bokte bissehuvvot ovdalgo daid mielddisbuktá almmolaš skandálaid, áššedovdamuša manahusa dahje viiddis ekonomalaš vahágiid. Luohttámuš lea fitnodaga árvvoleamos opmodat márkaniin.

Sámi servodagas ja eamiálbmoga árbevirolaš ealáhusain luohttámuš vuođđuduvvá dásseárvosaš gulahallamii ja kollektiivvalaš árvvuide, man dihte dieđihankanála ferte heivehuvvot báikkálaš kultuvrralaš diliide nu ahte juohke bargi sáhttá dovdat iežas oadjebassan ja árvvusadnon dieđáhusa dahkama oktavuođas. Árbevierut ja lágalaš gáibádusat doibmet ovttasráđiid.

Guovlohálddahusdoaimmahat goziha bargoaddiid lágalaš geatnegasvuođaid deavdima miehtá riikka, ja dat sáhttá ásahit bargoaddái čavgada bággosáhku, jos siskkáldas dieđihankanála váilu dahje jos bargoaddi lea laimmahan nammadit sorjjasmeahttun gieđahallanolbmuid dieđáhusaid bealátkeahtes dutkamii. Bearráigeahččoeiseválddit gozihit lága čuovvuma čavgadit.

Diehtosuodjeáittardeaddji doaimmahat goziha diehtosuoji váikkuhusárvvoštallama (DPIA) čađaheami ja persovdnadieđuid gieđahallama viđa jagi sihkkunnjuolggadusa mielde, vai dieđihankanálain eai vurkkehuvvo dárbbašmeahttun persovdnadieđut dahje jáhkavuođa rihkkon áššebáhpárat guhkit go mii lea lágas mearriduvvon. Persovdnadieđuid suodji lea vuođđoriekteášši.

Almmolaš sektora hálddahuslaš meannudanortnet gáibida, ahte buot dieđiheami áigemearit dokumenterejuvvojit virggálaš beavdegirjjiin ja áššebáhpáriin, maid bokte eiseválddit ja riikkavuložat basttet dárkkistit lágalašvuođa ollašuvvama buot mearrádusproseassain miehtá Suoma riikka. Vuoigatvuođastáhta gáibida dievaslaš rabasvuođa ja áššáigullevašvuođa.

Priváhta fitnodagaid stivrrat ja jođihangottit kántet loahpalaš juridihkalaš vásttu das, ahte organisašuvnna siskkáldas dieđihankanála doaibmá lága 1171/2022 njuolggadusaid mielde ja ahte bargiid vuostáiváldindieđut ja máhcahatdieđáhusat doaimmahuvvojit kaleandorbeivviid čuovvumiin almmá makkárge vigiid haga. Jođihus ferte gozihit áigemeriid ollašuvvama jeavddalaččat.

Sámiid árbevirolaš servodagas áššiid meannudeapmi lea vuođđuduvvan dásseárvosaš ságastallamii, siidavuogádahkii ja kollektiivvalaš árvvuide, mat addet nannosaš vuođu maiddái ođđaáigásaš dieđiheaddjisuodjalussii, mas siskkáldas luohttámuš ja ovttasbargu leat dehaleamos árkkavuođut boasttuvuođaid eastadeamis. Kultuvrralaš áddejupmi nannesta vuoiggalašvuođa ollašuvvama buot ásahusain.

Dasto organisašuvnna siskkáldas dieđihankanála ferte fállat bargiide čielga ja njuovžilis geavahanvugiid, maid bokte juohkehaš sáhttá dovdat iežas oadjebassan dieđáhusa addima oktavuođas almmá makkárge persovnnalaš riskkaid haga bargoárggis. Njuovžilis bálvalus addá buot bargiide dásseárvosaš lágalaš vejolašvuođaid.

Dávjjimusat jearrat (FAQ)

Heivehahtti láhkaásaheapmi

Láhka Eurohpá Uniovnna ja našuvnnalaš rievtti rihkkumiid dieđiheddjiid suodjaleamis

1171/2022

Almmolaš gáldu Finlex Almmolaš gáldu →