Lága 12 §:a striŋgga áigemearit dieđáhusaid gieđahallamis

Suoma dieđiheaddjisuodjalanláhka (1171/2022) ásaha 12 §:s bargoaddiide guokte čavgada, kaleandorbeivviide čadnojuvvon áigemeari, maid ulbmilin lea sihkkarastit dieđiheaddjái dievaslaš riektesuoji ja hehttet boasttuvuođaid čiegadeami organisašuvnna siskkobealde. Dás ii leat sáhka dušše ávžžuhusluonddatlaš rutiinnas, muhto njuolgga čadni láhkaásahuslaš geatnegasvuođas, man laimmaheapmi vuoigadahttá dieđiheaddji sirdásit njuolgga olgguldas kanálaide almmá suoji massima haga.

Lágalaš áigemearit čatnet juohke bargoaddi poikkeuksetta miehtá riikka. Bargoaddi ii sáhte šiehtadallat áigemeriin eret.

Eurohpá parlameantta ja ráđi direktiiva (EU) 2019/1937 gáibida, ahte juohke lahttoriikkas dieđiheaddji ferte oažžut vissis dieđu ášši ovdáneamis ja gieđahallama bohtosiin. Suoma láhkaaddi heivehii dán gáibádusa nationála lága 12 §:i nu, ahte bargoaddis lea geatnegasvuohta vuosttažettiin doaimmahit vuostáiváldindieđu čieža beaivvi siste dieđáhusa saapumisesta ja dasto addit vuđolaš máhcahaga golmma mánu siste dan rájes go vuostáiváldindiehtu lea doaimmahuvvon.

Áigemeariid čuovvun gáibida dárkilis siskkáldas gozihanvuogádaga juohke organisašuvnnas. Vuogádat ferte registreret buot dáhpáhusaid automáhtalaččat.

Dán juridihkalaš ohpehis analyserejit dárkilit 7 beaivvi duođaštusa eavttuid, 3 mánu máhcahatgeatnegasvuođa sisdoalu, meannudanvugiid áigemeriid laimmaheami oktavuođas sihke UNOVOX alsttá teknologalaš čovdosiid áigemeriid automáhtalaš goziheamis.

Vuosttaš áigemearri: 7 beaivvi vuostáiváldindieđu doaimmaheapmi

Dieđiheaddjisuodjalanlága 12 §:a 1 momeantta namuhuvvon njuolggadusa mielde siskkáldas dieđihankanála vástoolmmoš ferte doaimmahit dieđiheaddjái virggálaš vuostáiváldindieđu maŋimustá čieža beaivvi siste dieđáhusa saapumisesta. Dát áigemearri lea ehdoton ja dat rehkenastojuvvo kaleandorbeivviid mielde, mii mearkkaša dan, ahte vahkuloahpat dahje almmolaš basit eai siirrä áigemeari loahppabeaivvi ovddosguvlui.

Vuostáiváldindiehtu lea dieđiheaddjái dehaleamos duođaštus ášši vuostáiváldimis. Duođaštus nannesta lágalaš suoji fápmuiboahtima dakkaviđe.

Vuostáiváldindieđus ferte boahtit ovdan, ahte dieđáhus lea boahtán organisašuvnna siskkáldas kanálii, makkár beaivemearis dat lea vuostáiváldon ja makkár meannudanvugiiguin ášši gieđahallan ovdána. Dasa lassin dieđiheaddjái ferte addojuvvot diehtu su lágalaš rivttiin, suoji eavttuin ja vejolašvuođas ságastallat gieđahallanolbmuiguin luohttámušlaččat proseassa áigge.

Duođaštusa doaimmaheapmi ferte dáhpáhuvvat luohttámušlaččat ja dorvvolaččat. Vástoolmmoš ii oaččo paljastit dieđiheaddji identitehta.

Áidna láhkaásahuslaš spiehkastahkan lea dilli, mas dieđiheaddji lea njuolgga gieldán vuostáiváldindieđu doaimmaheami dahje mas vuostáiváldindieđu doaimmaheapmi hehttehivččii dieđiheaddji persovnnalašvuođa luohttámušlašvuođa seailluheami, ovdamearkka dihte jos dieđiheaddji lea geavahan bargobáikki oktasaš e-poastta mas earát besset lohkat vástádusa.

Nubbi áigemearri: 3 mánu máhcahatgeatnegasvuohta ja dan sisdoallu

Dieđiheaddjisuodjalanlága 12 §:a 2 momeanta geatnegahttá bargoaddi addit dieđiheaddjái vuđolaš máhcahaga doaimmain, mat dieđáhusa vuođul leat čađahuvvon dahje plánejuvvon čađahuvvot boasttuvuođa eretváldimii, maŋimustá golmma mánu siste vuostáiváldindieđu doaimmaheamis. Dát lea bargoaddi dehálamos sisdoalalaš geatnegasvuohta olles gieđahallanprosessas.

Máhcahaga addin lea eaktun dieđiheaddjisuodjalanlága njuovžilis doaibmamii. Dieđiheaddji ferte diehtit makkár doaimmat leat álggahuvvon.

Máhcahagas ferte čilget dárkilit, makkár siskkáldas dutkandoaimmat leat čađahuvvon, leago boasttuvuohta gávnnahuvvon ja makkár konkrehta korrigerejeaddji doaimmaide organisašuvnna jođihus lea mearridan riepmat. Jos ášši dutkan lea ain jođus, dieđiheaddjái galgá addit dieđu ášši dálá dilis ja árvvoštallama das, goas loahpalaš čielggadus lea gárvvis.

Dábálaš standárdavástádus ii deavdde lága asettain čavgada gáibádusaid. Bargoaddi ferte addit duođalaš ja sisdoalalaš máhcahaga.

Jos bargoaddi mearrida ahte dieđáhus ii atte ákka doaimmaide, ovdamearkka dihte dasgo eahpádus ii doala deaivása dahje boasttuvuohta ii gula lága heivehansuorgái, dán mearrádusa vuođustusaid galgá čilget dieđiheaddjái rabasvuođain ja ákkastallat juridihkalaččat nu ahte dieđiheaddji ádde sivaid mearrádussii.

Áigemeriid laimmaheami lágalaš váikkuhusat ja dieđiheaddji vuoigatvuođat

Mii dáhpáhuvvá, jos bargoaddi laimmaha 7 beaivvi vuostáiváldindieđu dahje 3 mánu máhcahatgeatnegasvuođa? Dieđiheaddjisuodjalanláhka ásaha dása poikkeuksellisen garra juridihkalaš váikkuhusaid, mat buktet bargoaddái mearkkašahtti riekteváraid ja almmolaš hehttehusaid.

Áigemeriid laimmaheapmi rahpá dieđiheaddjái njuolgga geainnu olgguldas kanálaide. Bargoaddi massá vejolašvuođa njulget boasttuvuođa siskkáldasat.

Dieđiheaddjisuodjalanlága 7 §:a mielde, jos bargoaddi ii doaimmat vuostáiváldindieđu 7 beaivvis dahje máhcahaga 3 mánus, dieđiheaddjis lea njuolgga lágalaš vuoigatvuohta sirdásit olgguldas dieđihankanálii (Vuoigatvuođaoaivámučča doaimmahahkii) almmá ahte son massá makkárge suoji vástodoaimmaid vuostá. Dieđiheaddji sáhttá maiddái dihto eavttuiguin almmustahttit dieđuid almmolaččat mediijai, jos maiddái olgguldas gieđahallan laimmahuvvo.

Duopmostuoloriektegeavadis bargoaddi laimmaheapmi adnojuvvo garrasin boasttodahkan. Bearráigeahččoeiseválddit sáhttet ásahit tuntuvaid sankšuvnnaid bargoaddái.

Dasa lassin Guovlohálddahusdoaimmahat (AVI) bargosuodjevirgeoapmahažžan sáhttá addit bargoaddái čálalaš geatnegasvuođa ja ásahit mearreáiggi áigemeriid njulgemii, man čuovvuleami nannemii sáhttá mearriduvvot eaktosáhkku (uhkasakko), mii lassána juohke mánu dasságo vuogádat doaibmá lágalaččat.

Áigemeriid rehkenastin Suoma hálddahus- ja siviilariikkas

Áigemeriid rehkenastimis heivehuvvojit Suoma lága säädetyistä määräajoista (150/1930) sajáiduvvan prinsihpat. Kaleandorbeivviid rehkenastin álgá dan beaivvi maŋŋá, goas dieđáhus lea saapunut organisašuvnna siskkáldas dieđihankanálii.

Álgoceahki beaivi ii lohkkojuvvo mielde čieža beaivvi áigái. Áigemearri nohká čiežát kaleandorbeaivvi diibmu 24:00.

Jos dieđáhus boahtá kanálii mánnodaga, vuostáiváldindiehtu ferte leat doaimmahuvvon maŋimustá čuovvovaš mánnodaga ovdal jumehusa. Jos kanálas eai leat automáhtalaš áigemearredieđáhusat, bargoaddi sáhttá helposti vahágis laimmahit áigemeari vahkuloahpa dahje bargoaddi luomuid dihte.

Golmma mánu máhcahatáigi rehkenastojuvvo seamma vuogi mielde kalendermánuid vuođul. Áigemearri nohká dan beaivve mii vástida vuostáiváldinbeaivvi.

Jos vástideaddji beaivi ii gávdno loahppamánus (ovdamearkka dihte guovvamánu loahpas), áigemearri nohká dan mánu maŋimuš beaivve. Bargoaddi ferte doallat dárkilis kalenderarkiivva, mii duođašta áigemeriid doahttaleami.

Vástoolbmuid bargomeannudeapmi ja sorjjasmeahttunvuohta áigemeriin

Lága 11 § gáibida, ahte bargoaddi nammada vástoolbmuid, geain lea doarvái áigi, resursat ja áššedovdamuš dieđáhusaid vuđolaš gieđahallamii. Áigemeriid doahttaleapmi gáibida, ahte vástoolbmot doibmet sorjjasmeahttumit ja basttet álggahit dutkandoaimmaid dakkaviđe almmá jođihusa lobi vuordima haga.

Sorjjasmeahttunvuohta lea eaktun bealátkeahtes ja luohttevaš dutkamii. Gieđahallanolbmot eai oaččo gullat eahpiduvvon hoavdda vuollái.

Jos vástoolmmoš lea esteellinen (hehttejuvvon) persovnnalaš oktavuođaid, lahkaheakkalašvuođa dahje njuolgga ovddasvástádusa dihte, su ferte dakkaviđe eretcealkit ášši gieđahallamis ja sirdit vásttu várreolbmui. Esteellisyys ii dattetge siirrä dahje guhkidit 7 beaivvi dahje 3 mánu lágalaš áigemeriid.

Várreortnet ferte leat fámus juohke organisašuvnnas beaivválaččat. Bargoaddi kanta vásttu maŋonemiin várreolbmo váiluma dihte.

Organisašuvdna ferte dasto sihkkarastit, ahte vástoolbmuid opmodagas leat doarvái juridihkalaš ja teknihkalaš reaiddut áigemeriid goziheapmái, ja ahte hehttehisvuođaárvvoštallan dáhpáhuvvá minuhtaid siste dieđáhusa saapumisesta.

Sámi giellalága heiveheapmi áigemeriide ja gielalaš vuoigatvuođat

Sámi giellaláhka (1086/2003) vástida sámiid vuođđolágalaš gielalaš rivttiid ollašuvvamis Suomas. Sámiid ruovttuguvllus (Eanodat, Anár, Ohcejohka ja Soađegili Lappi bálgosa guovlu) almmolaš eiseválddiin ja gielddalaš ásahusain dieđihankanála áigemearit čatnet organisašuvnna fállat buot bálvalusaid davvisámegillii.

Gielalaš vuoigatvuođat gullet eamiálbmogii njuolgga vuođđolága vuođul. Eiseválddit eai sáhte gáibidit suomagiela geavaheami.

Dát mearkkaša dan, ahte 7 beaivvi vuostáiváldindiehtu ferte leat čállojuvvon davvisámegillii, jos dieđiheaddji lea dahkan dieđáhusa davvisámegillii. Seammaláhkai 3 mánu máhcahat ferte addojuvvot seamma sámegillii dárkilis ja juridihkalaččat dohkkehuvvon hámis.

Jorgalanbargu ii oaččo maŋidit lágalaš áigemeriid doaimmaheami. Bargoaddi ferte hálddašit gielalaš resurssaid ovddalgihtii dárkilit.

UNOVOX alsttá lea ovdamearkka dihte lágidan automáhtalaš sámegielat vástádusteavsttaid ja geavahanlihtuid, maid bokte vástoolbmot basttet doaimmahit vuostáiváldindieđu ja máhcahaga davvisámegillii dakkaviđe almmá maŋoneami haga.

Dutkama ovdáneapmi golmma mánu áigodagas: Juohke mánu doaimmat

Golmma mánu máhcahatáigi ii leat áigi vuordit, muhto aktiivvalaš dutkanáigi, man siste organisašuvdna ferte čađahit máŋggaid mearrideaddji doaimmaid. Čuovvovaš málle čájeha, mo lágalaš dutkan galgá ovdánit golmma mánu siste:

Dutkanproseassa ferte leat plánejuvvon ja dokumenterejuvvon dárkilit. Juohke ceahkki gáibida čálalaš beavdegirjji ja áššebáhpáriid.

• Vuosttaš mánnu (Beaivvit 1–30): Dieđáhusa álgoceahki árvvoštallan, hehttehisvuođa dárkkisteapmi, vuostáiváldindieđu doaimmaheapmi 7 beaivvis, persovdnadieđuid anonymiseren ja lassidieđuid bivdin dieđiheaddjis suollemas kanála bokte.
• Nubbi mánnu (Beaivvit 31–60): Áššáigullevaš áššebáhpáriid, rehketdoalu, IT-loggaid ja soahpamušaid vuđolaš dárkkisteapmi, gullevaš olbmuid jearahallamat luohttámušlaččat sihke siskkáldas juristtaid dahje olgguldas áššedovdiid gullat.
• Goalmmát mánnu (Beaivvit 61–90): Loahpalaš dutkanraportta gárven, njulgejeaddji doaimmaid mearrideapmi organisašuvnna stivras dahje jođihusas, boasttuvuođa eretváldin sihke virggálaš máhcahaga čállin ja doaimmaheapmi dieđiheaddjái ovdal 90 beaivvi dievvama.

Máhcahaga juridihkalaš rájit: Jávohisvuohta ja privátavuođa suodji

Vaikko dieđiheaddjis lea lágalaš vuoigatvuohta oažžut dieđu boasttuvuođa njulgendoaimmain, máhcahat ii oaččo rihkkut eará olbmuid láhkaásahuslaš persovdnasuoji dahje organisašuvnna gávppesuppuid. Bargoaddi ferte dasto heivehit oktii guokte vuosttaldas lágalaš intressi.

Luohttámušlašvuohta ja jávohisvuohta čatnet buot vástoolbmuid dárkilit. Eará bargiid persovdnadieđut leat suodjaluvvon laissa.

Máhcahagas ii oaččo paljastit eahpiduvvon olbmo dearvvašvuođadieđuid, bálkádieđuid dahje persovnnalaš dilliid, mat eai leat dárbbašlaččat boasttuvuođa njulgema árvvoštallamii. Dasa lassin fitnodaga teknologalaš liikesalaisuudet galget bissut suojis.

Dieđiheaddjái galgá dattetge addit doarvái konkrehta dieđuid. Dušše oppalaš sánit eai leat doarvái lága mielde.

Dieđiheaddji ferte bastit oaidnit, ahte su dahkan dieđáhus lea váldon duođas ja ahte organisašuvdna lea duođas riepman dárbbašlaš toimenpiteisiin váddu eretváldimii.

Vástodoaimmaid gielddus ja jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta áigemeriin

Dieđiheaddjisuodjalanlága 23 § ásaha eavttohisa vástodoaimmaid gielddu, mii álgá fápmuiboahtit dakkaviđe go dieđáhus lea dahkkon. Bargoaddi ii oaččo čuozihit dieđiheaddjái makkárge negatiivvalaš doaimmaid dieđáhusa gieđahallama áigge dahje dan maŋŋá.

Vástodoaimmat leat ankarasti kiellettyjä buot lágalaš dásiin. Jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta suddje bargi riekteproseassas täysimääräisesti.

Jos dieđiheaddji vásiha makkárge bargoeavttuid heajudusa, bálkkávuolideami, bargobajiid rievdadeami dahje erettohpuma golmma mánu máhcahatáiggi siste dahje maŋŋá, duopmostuollu heiveha lága 24 §:a mukasaš jorgalahtton duođašangeatnegasvuođa.

Bargoaddi ferte duopmostuolus duođaštit doaibmás laillisuutta aukottomasti. Bargi dárbbaša dušše čájehit dahkán dieđáhusa lágalaččat.

Jos bargoaddi ii bastte duođaštit doaimma vuođđuduvvan buhtes áššálaš sivaide, bargoaddi duomihuvvo máksit dieđiheaddjái stuorra hyvityssakko (buhtadusa) lága 25 §:a vuođul almmá bajitráji haga.

Ovttasbargolága (YT-lága) gáibádusat áigemeriid gozihannjuolggadusaide

Suoma ovttasbargoláhka (1333/2021) gáibida, ahte organisašuvnnat main bargá unnimustá 20 bargi, fertejit gieđahallat dieđihankanála njuolggadusaid ja áigemearerutiinnaid ovttasbargomeannudeamis ovdal kanála atnuiváldima.

Bargiid luohttámušolbmot galget leat mielde mearrideame rutiinnaid. Ovttasbargošiehtadallamat nannestit luohttámuša olles työyhteisössä dárkilit.

Šiehtadallamiin ferte gieđahallat dárkilit, mo 7 beaivvi vuostáiváldindiehtu ja 3 mánu máhcahat čuvvojuvvojit, geat leat nammaduvvon vástoolbmot ja mo diehtosuodjegažaldagat leat ordnejuvvon organisašuvnna siskkobealde.

Virggálaš beavdegirji ferte čállot ja vuolláičállojuvvot goappašat beliin. Beavdegirji lea dehaleamos áššegirji bargosuodjedárkkistusain miehtá riikka.

Jos bargoaddi váldá kanála atnui almmá yt-šiehtadallamiid haga, dat rihkku ovttasbargolága ja sáhttá šaddat máksit hyvityssakko bargiid luohttámušolbmuide.

Vuoigatvuođaoaivámučča doaimmahaga olgguldas áigemearit ja rolla

Vuoigatvuođaoaivámučča doaimmahat (Justitiekanslersämbetet) doaibmá Suoma keskitettynä ulkoisena ilmoituskanavana. Das leat iežas lágalaš áigemearit, mat heivehuvvojit dalle go dieđáhus sirdása olgguldas gieđahallamii.

Olgguldas kanála vuostáiváldá dieđáhusaid buot suopmelaš bargiin. Vuoigatvuođaoaivámuš goziha dieđáhusaid laillisuutta viidát.

Vuoigatvuođaoaivámuš ferte seammaláhkai doaimmahit vuostáiváldindieđu 7 beaivvis ja addit máhcahaga 3 mánus. Jos ášši lea poikkeuksellisen viiddis dahje váttis, Vuoigatvuođaoaivámuš sáhttá guhkidit máhcahatáiggi guhtta mánnui, muhto dán birra ferte dieđihit dieđiheaddjái ovdal golmma mánu nohkama.

Áššedovdi bearráigeahččoeiseválddit čađahit aineellisen dutkama dasto. Vuoigatvuođaoaivámuš koordinere dieđáhusaid sirdima áššedovdiide njuovžilit.

Olgguldas kanála fállá bargái dievaslaš lágalaš suoji maiddái dakkár dilis, mas bargoaddi lea laimmahan iežas siskkáldas áigemeriid.

Finánsabearráigeahču (Fiva) áigemearit ja gáibádusat nollarádjái

Finánsamárkaniin báŋkkuid, sijoituspalvelufitnodagaid ja dáhkáduslágádusaid ferte deavdit vel garrasat áigemearregáibádusaid. Finánsabearráigeahčču (Fiva) goziha regulerejuvvon doibmiid áigemeariid doahttaleami.

Finánsasurggiin áigemeariid laimmaheapmi lea poikkeuksellisen duođalaš rihkkumuš. Fiva sáhttá ásahit almmolaš várrehusaid ja hálddahusmávssuid.

Finánsaásahusain dieđáhusat guoskkahit dávjá stuorra ruđalaš riskkaid, man dihte 7 beaivvi ja 3 mánu áigemearit fertejit čuvvojuvvot almmá makkárge spiehkastaga haga. Fiva gáibida čálalaš raporttaid áigemeriid ollašuvvamis jahkásaččat.

Kompensašuvdna ja vahátbuhtadusat sáhttet loktanit miljovnnaide euroide. Finánsafitnodagat fertejit investeret dorvvolaš teknologalaš čovdosiidda.

UNOVOX fállá finánsasurggiide automáhtalaš compliance-moduvlla, mii duođašta Fivai buot áigemeriid doahttaleami automáhtalaččat.

Arkiivadoallu ja diehtosuodjelága 5 jagi sihkkunnjuolggadus

Dieđiheaddjisuodjalanlága 29 § ásaha áigemeari maiddái áššebáhpáriid seailluheapmái: buot dieđihankanálii čoggon dieđut fertejit sihkkojuvvot maŋimustá viđa jagi siste dieđáhusa saapumisesta.

Vihtta jagi lea lága ehdoton enimmäisaika. Dárbbašmeahttun dieđut fertejit sihkkojuvvot dakkaviđe almmá maŋoneami.

Persovdnadieđuid gieđahallamis ferte čuovvut GDPR 5 artihkkala tietojen minimointiperiaatetta. Jos áššis ii leat álggahuvvon virggálaš duopmostuoloproseassa dahje virgeoapmahašdutkan, dieđuid seailluheapmi viđa jagi maŋŋá lea lágahis meannudeapmi.

Automáhtalaš sihkkun vuogádagas sihkkarastá lágalašvuođa ollašuvvama. UNOVOX sihkku dieđuid automáhtalaččat áigemeari dievvadettiin.

Diehtosuodjeáittardeaddji doaimmahat sáhttá sáhkuhit organisašuvnna, jos vanhentuneet persovdnadieđut báhcet vurkkejuvvot serveriidda lágaheapmin.

Almmolaš sektora erenoamášvuođat: Gielddat ja buresveadjinguovllut

Almmolaš hálddahusas gielddat, buresveadjinguovllut ja stáhta virgedoaimmahagat fertejit čuovvut áigemeriid erenoamáš dárkilit, dasgo daid doaibma vuođđuduvvá almmolaš luohttámuššii ja veronmaksajien ruđaid hálddašeapmái.

Almmolaš virgeolbmuin lea geatnegasvuohta doaibmat bealátkeahttát ja njuovžilit. Áigemeariid laimmaheapmi lea virgegeatnegasvuođa rihkkun hálddahuslágas.

Buresveadjinguovlluin dearvvašvuođabargiid dieđáhusat potiántadorvvolašvuođas gáibidit johtilis doaimmaid. Čieža beaivvi vuostáiváldindiehtu nannesta bargái, ahte ášši lea váldon jođihusa gieđahallamii.

Gielddain almmolaš skáhpomiid boasttuvuođat fertejit čielggaduvvot golmma mánu siste. Gielddastivra kanta vásttu áigemeriid doahttaleamis eiseválddiide.

Lapin hyvinvointialue ja Sámiid ruovttuguvllu gielddat fertejit dasa lassin sihkkarastit, ahte áigemearit ja vástádusat ollašuvvet maiddái davvisámegillii lága gáibidan vugiin.

Geavatlaš skenáriat: Áigemeriid heiveheapmi bargoelámis

Čuovvovaš geavatlaš skenáriat čalmmustahttet, mo 7 beaivvi ja 3 mánu áigemearit heivehuvvojit iešguđetlágan praktihkalaš dilálašvuođain Davvi-Suomas ja sámiid ruovttuguvllus:

Praktihkalaš skenáriat čájehit áigemeriid mearrideaddji árvvu bargoelámis. Juohke bargoaddidilli gáibida dárkilis juridihkalaš meannudanvuogi.

• Skenário 1: Turismafitnodat Muonios (75 bargi dálvit). Bargi dieđiha dálvet bargobirasdorvvolašvuođa boasttuvuođain. Bargoaddi doaimmaha vuostáiváldindieđu 5 beaivvis ja gárve loahpalaš raportta 65 beaivvis. Áigemearit čuvvojuvvojit lágalaččat.
• Skenário 2: Ohcejoga gielda (Utsjoen kunta). Gieldda bargi dieđiha sámegillii boasttuvuođain skáhpomiin. Gielda doaimmaha sámegielat vuostáiváldindieđu 7 beaivvis ja addá vuđolaš máhcahaga 80 beaivvis davvisámegillii.
• Skenário 3: Ruvkefitnodat Soađegilis (210 bargi). Bargi dieđiha birasnuoskkideamis. Bargoaddi laimmaha 7 beaivvi áigemeari. Bargi sirdása dakkaviđe Vuoigatvuođaoaivámučča olgguldas kanálii almmá suoji massima haga.
• Skenário 4: Báŋkku bálvalusguovddáš Lappis (40 bargi). Fitnodat gullá nollarádjái Fiva gozihusa vuolde. Fitnodat geavaha UNOVOX alsttá, mii automáhtalaččat doaimmaha vuostáiváldindieđu ja goziha 90 beaivvi máhcahatáigemeari.
• Skenário 5: Dearvvašvuođaguovddáš Anáris. Dearvvašvuođabargi dieđiha dálkkaslaš boasttodagas. Vástoolbmot čađahit vuđolaš siskkáldas dutkama ja addet máhcahaga 50 beaivvis potiántadorvvolašvuođa sihkkarastimii.

Bargosuodjevirgeoapmahačča (AVI) dárkkistusat ja sankšuvnnat

Guovlohálddahusdoaimmahat (AVI) bargosuodjevirgeoapmahažžan goziha áigemeriid čuovvuma bargoaddiin miehtá Suoma. Bearráigeahččodárkkistusain virgeoapmahaš dárkkista earenoamážit čuovvovaš áššiid:

Dárkkistusat sáhttet boahtit dieđitkeahttá juohke bargoaddái Suomas. Virgeoapmahaš gáibida čálalaš duođaštusaid buot áigemeriin.

• Leago organisašuvnnas čálalaš logga, mii čájeha juohke dieđáhusa saapumisen beaivemeari ja tiimmu?
• Leago vuostáiváldindiehtu doaimmahuvvon dieđiheaddjái maŋimustá 7 kaleandorbeaivvi siste dieđáhusa saapumisesta?
• Leago dieđiheaddjái addojuvvon vuđolaš máhcahat doaimmain maŋimustá 3 mánu siste vuostáiváldindieđu doaimmaheamis?
• Leatgo áigemearit čuvvojuvvon maiddái dalle go vástoolmmoš lea leamaš luomus dahje buohccámis?
• Leago vuogádagas sajis automáhtalaš várreortnet esteellisyys-dilálašvuođaid várás?

Jos bargoaddi ii bastte duođaštit áigemeriid doahttaleami, virgeoapmahaš addá kehotuksen ja ásaha mearreáiggi vigiid njulgemii. Jos bargoaddi ii doahttal kehotusta, virgeoapmahaš sáhttá ásahit tuntuva eaktosáhkku (uhkasakko), mii sáhttá lassánit juohke mánu dasságo áigemearrerutiinnat leat sajis lágalaččat.

UNOVOX alsttá automáhtalaš áigemearregozihus ja dorvu

Lágalaš áigemeriid doahttaleapmi manuaalalaččat lea stuorra riska organisašuvnna jođihussii. Olmmošlaš meaddimat, luomut ja bargiid sadjásašvuođat sáhttet helposti mielddisbuktit 7 beaivvi dahje 3 mánu áigemeari laimmaheami.

UNOVOX alsttá automatisere buot áigemearrerutiinnaid dievaslaččat ja lágalaččat. Vuogádat dáhkida täyden luohttámušlašvuođa buot dásiin.

UNOVOX fállá čuovvovaš teknologalaš čovdosiid áigemeriid sihkkarastimii:

• Automáhtalaš vuostáiváldindiehtu: Vuogádat doaimmaha dieđiheaddjái virggálaš vuostáiváldindieđu automáhtalaččat seammás go dieđáhus lea saapunut, mii sihkkarastá 7 beaivvi áigemeari deavdima minuhtaid siste.
• 3 mánu áigemearredieđáhusat (SLA-goziheapmi): Vuogádat goziha kaleandorbeivviid ja sádde vástoolbmuide automáhtalaš muittuhusaid 30, 60 ja 75 beaivvi maŋŋá, vai máhcahat ii goassege maŋŋon.
• Eskalašuvdnamekanisma: Jos vástoolmmoš ii reagere dieđáhussii dihto áiggi siste, ášši eskalerijuvvo automáhtalaččat nammaduvvon várreolbmui.
• Manipulerekeahtes audit-logga: Vuogádat vurkke buot dáhpáhusaid kriptográfalaš áigečujuhusain, mii duođašta bargosuodjevirgeoapmahažžii áigemeriid täsmällisen doahttaleami.
• Davvisámegielat automatihkka: Vuogádat doaimmaha vuostáiváldindieđuid ja máhcahagaid davvisámegillii automáhtalaččat dieđiheaddji gielalaš válljema mielde.

UNOVOX vuogádaga bokte organisašuvdna garvá áigemearrevahágiid ja dáhkida dievaslaš lágalašvuođa Suoma lága 1171/2022 mielde.

Suoma nationála hálddahusrievtti ja riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid guovddáš prinsihpat gáibidit, ahte juohke bargi galgá bastit dieđihit boasttuvuođain almmá makkárge balu haga virggi massimis dahje siskkáldas hehttehusain, dasgo almmolaš beroštupmi ja lágalašvuođa goziheapmi leat álo vuođđodásis dehaleappot go ovttaskas organisašuvnna siskkáldas hállu čiehkat boasttuvuođaid almmolašvuođas ja bearráigeahččoeiseválddiin. Juohkehaččas lea lágalaš vuoigatvuohta dorvvolaš bargoelámái.

Dieđiheaddjisuodjalanlága vuđolaš ulbmilin lea láhčit dakkár lágalaš birrasa, mas eŋgelasgielat, suomagielat, ruoŧagielat ja davvisámegielat dieđiheaddjit leat áibbas dásseárvosaš sajádagas, go sii meannudit organisašuvnna siskkáldas boasttuvuođaid ja gáibidit bealátkeahtes čielggadeami ovdalgo ášši sirdása almmolaš eiseválddiid dahje duopmostuoluid gieđahallamii beroškeahttá das makkár virgeceahkis dieđiheaddji bargá. Gielalaš vuoigatvuođat gullet eamiálbmogii njuolgga vuođđolágas.

Bargorievttálaš vástodoaimmaid jorgalahtton duođašangeatnegasvuohta lea lága fámolaččamus reaidu, mii mearkkaša geavatlaččat dan, ahte bargoaddi ferte duopmostuolus aukottomasti čájehit doaibmás vuođđuduvvan buhtes áššálaš sivaide, jos bargi vásiha makkárge bargoeavttuid heajudusa, bálkkávuolidusa dahje bargobáikki rievdadeami maŋŋá go lea dahkan siskkáldas dieđáhusa organisašuvnna kanálii almmá miehtama haga. Lossat duođašangeatnegasvuohta suddje bargi buot dilálašvuođain.

Sámi giellalága heiveheamis almmolaš eiseválddiin ferte fuolahit das, ahte dieđiheaddji oažžu buot vuostáiváldindieđuid, jearahallamiid, čilgehusaid ja máhcahagaid dan sámegillii, man son lea ieš válljen kanálas geavahit, almmá makkárge maŋonemiid haga dahje gáibádusa haga jorgalit áššebáhpáriid suomagillii iežas goasttádusain dahje ovttaskas bargi vásttu vuolde. Davvisámegiella lea virggálaš giella sámiid ruovttuguvllus.

Krypterejumit ja diehtodorvočovdosat galget leat nu dárkilit plánejuvvon ja doaibmat nu nannosit, ahte vel organisašuvnna alimus jođiheaddji, diehtojuohkima hoavda dahje serverbajásdoalli eai bastte goassege gávnnahit dieđiheaddji IP-čujuhusa, geavaheaddjidovddaldaga dahje rehkegoahtilogaid, mat sáhtášedje paljastit dieđiheaddji persovnnalaš identitehta dahje bargoortnega organisašuvnna siskkobealde. Diehtodorvu lea vuogádaga dehálamos vuođđoeaktu árgabeaivvis.

Suoma nationála gozihanvuogádagas Guovlohálddahusdoaimmahat ja Ruhtadanbearráigeahčču ovttasbargaba dárkilit Vuoigatvuođaoaivámuččain, vai juohkehaš geatnegas bargoaddi ollašuhttá lágalaš geatnegasvuođaidis almmá spiehkastagaid haga ja sihkkarastá dan, ahte dieđiheaddjit eai gártta hehttehusaid čuozáhattan siskkáldas dieđáhusa dahkama dihte geavatlaš bargoárggis. Eiseválddit gozihit lága čuovvuma čavgadit juohkehaččas.

Bargiid oassálastin ja ovttasbargomeannudeapmi ovttasbargolága mielde leat vuođđogáibádussan lágalaš dieđihankanála ásaheapmái, dasgo dieđihankanála vuođđudahttin almmá bargiid luohttámušolbmuid gulahallama haga buktá bargoaddái hálddahuslaš mávssuid ja dahká kanála atnuiváldimis lágahis meannudeami Suoma riektevuogádagas. Ovttasbargošiehtadallamat galget leat duođalaččat ja vuđolaččat.

Almmolaš hálddahusa ja eiseválddiid bealátkeahtesvuohta lea eaktun dásseárvosaš servodahkii, mas juohke virgeolbmo galgá bastit buktit ovdan mearrádusdahkama vádduid, vearroruđaid boasttogeavaheami dahje virgevuoigatvuođaid laimmahusaid almmá balu haga virggis eretcealkimis dahje virgehehttehusain. Rabasvuohta nannesta riikkavuložiid luohttámuša buot bálvalusaide.

Priváhtasektora stuorimus fitnodagat galget atnit dieđihankanála strategalaš reaidun siskkáldas riskahálddašeamis ja korpusiid stivremis, dasgo áigebále paljastuvvon lágahisvuođat ja ehtalaš boasttuvuođat sáhttet siskkáldas gieđahallama bokte bissehuvvot ovdalgo daid mielddisbuktá almmolaš skandálaid, áššedovdamuša manahusa dahje viiddis ekonomalaš vahágiid. Luohttámuš lea fitnodaga árvvoleamos opmodat márkaniin.

Sámi servodagas ja eamiálbmoga árbevirolaš ealáhusain luohttámuš vuođđuduvvá dásseárvosaš gulahallamii ja kollektiivvalaš árvvuide, man dihte dieđihankanála ferte heivehuvvot báikkálaš kultuvrralaš diliide nu ahte juohke bargi sáhttá dovdat iežas oadjebassan ja árvvusadnon dieđáhusa dahkama oktavuođas. Árbevierut ja lágalaš gáibádusat doibmet ovttasráđiid.

Guovlohálddahusdoaimmahat goziha bargoaddiid lágalaš geatnegasvuođaid deavdima miehtá riikka, ja dat sáhttá ásahit bargoaddái čavgada bággosáhku, jos siskkáldas dieđihankanála váilu dahje jos bargoaddi lea laimmahan nammadit sorjjasmeahttun gieđahallanolbmuid dieđáhusaid bealátkeahtes dutkamii. Bearráigeahččoeiseválddit gozihit lága čuovvuma čavgadit.

Diehtosuodjeáittardeaddji doaimmahat goziha diehtosuoji váikkuhusárvvoštallama (DPIA) čađaheami ja persovdnadieđuid gieđahallama viđa jagi sihkkunnjuolggadusa mielde, vai dieđihankanálain eai vurkkehuvvo dárbbašmeahttun persovdnadieđut dahje jáhkavuođa rihkkon áššebáhpárat guhkit go mii lea lágas mearriduvvon. Persovdnadieđuid suodji lea vuođđoriekteášši.

Almmolaš sektora hálddahuslaš meannudanortnet gáibida, ahte buot dieđiheami áigemearit dokumenterejuvvojit virggálaš beavdegirjjiin ja áššebáhpáriin, maid bokte eiseválddit ja riikkavuložat basttet dárkkistit lágalašvuođa ollašuvvama buot mearrádusproseassain miehtá Suoma riikka. Vuoigatvuođastáhta gáibida dievaslaš rabasvuođa ja áššáigullevašvuođa.

Priváhta fitnodagaid stivrrat ja jođihangottit kántet loahpalaš juridihkalaš vásttu das, ahte organisašuvnna siskkáldas dieđihankanála doaibmá lága 1171/2022 njuolggadusaid mielde ja ahte bargiid vuostáiváldindieđut ja máhcahatdieđáhusat doaimmahuvvojit kaleandorbeivviid čuovvumiin almmá makkárge vigiid haga. Jođihus ferte gozihit áigemeriid ollašuvvama jeavddalaččat.

Dávjjimusat jearrat (FAQ)

Heivehahtti láhkaásaheapmi

Láhka Eurohpá Uniovnna ja našuvnnalaš rievtti rihkkumiid dieđiheddjiid suodjaleamis

1171/2022

Almmolaš gáldu Finlex Almmolaš gáldu →